Te koop gevraagd: nieuw land (hoog)

Steeds meer eilandstaten dreigen komende decennia onder water te lopen.

De Maldiven willen met geld dat toeristen brengen elders nieuw land kopen.

„We willen de Maldiven niet verlaten, maar we willen ook geen klimaatvluchtelingen worden, die decennia lang in tenten leven”, zei de president van de Maldiven, Mohamad Nasheed, maandag in de Britse krant The Guardian. De 350.000 inwoners van het eilandenrijk in de Indische Oceaan worden bedreigd door de stijgende zeespiegel. Omdat de Maldiven als een modern Atlantis in de zee dreigen te verdwijnen, wil Nasheed een deel van de miljardeninkomsten uit het toerisme opsparen om een nieuw vaderland te kopen.

De Maldiven zijn niet de enige eilandengroep die wordt bedreigd door het stijgende zeewater. Het wetenschappelijk klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC) verwacht dat de zeespiegel door de opwarming van de aarde tussen de 25 en 59 centimeter is gestegen in 2100. Het ministaatje Tuvalu in de Stille Oceaan (negen eilandjes van bij elkaar 26 vierkante kilometer) heeft Nieuw-Zeeland en Australië gevraagd of ze de 11.000 inwoners willen opnemen als het water ze aan de lippen komt te staan. In april dit jaar riep de gouverneur van Pohnpei, een van de vier staten van Micronesië, de noodtoestand uit. De landbouwgrond van de buitenste eilanden was „op ongekende schaal” overstroomd.

De meeste delen van de Maldiven liggen 150 centimeter boven zeeniveau. De afgelopen eeuw is het zeewater rond de 1.200 eilandjes en atollen al met 20 centimeter gestegen. Volgens Rasheed zal zelfs „een kleine stijging” van het zeeniveau er al voor zorgen dat grote delen van de Maldiven onder water komen te staan. Land kopen is volgens de president daarom een zaak van nationale veiligheid.

Maar kan een land wel zomaar elders in de wereld een nieuw vaderland kopen? „Gebiedsverkrijging is in het verleden vaak voorgekomen”, zegt dr. Olivier Ribbelink van het T.M.C. Asser Instituut voor internationaal recht in Den Haag. De Verenigde Staten hebben in 1803 het kolossale Franse gebied Louisiane, ruim 2 miljoen vierkante kilometer in het hart van het Amerikaanse continent, gekocht van Napoleon. De transactie van 15 miljoen dollar staat te boek als de Louisiana-Purchase.

Veel staten leasen ook stukken land van elkaar. Het bekendste voorbeeld is Guantánamo Bay op Cuba, waar de Amerikanen een militaire basis hebben. Dat stuk land pachten de Verenigde Staten sinds 1902, al wordt de geldigheid van die concessie die door de Cubaanse regering in twijfel getrokken. Ribbelink: „Het verhaal gaat dat Fidel Castro elk jaar een sigaar opsteekt met een brandende Amerikaanse cheque.”

In de koloniale tijd was het kopen of leasen van grond een stuk makkelijker. Tegenwoordig zullen landen niet zo snel hun soevereiniteit over (een deel van) hun grondgebied opgeven. Voor de Amerikaanse miljonair Michael Olivier was dit een harde les. In de jaren zeventig van de vorige eeuw kocht de libertair een atol in de Stille Oceaan. Hij stortte er tonnen zand op, noemde het de Republiek van Minerva en verklaarde het onafhankelijk. De koning van het nabijgelegen Tonga maakte echter aanspraak op het ministaatje, omdat zijn onderdanen er vaak visten. Hij stuurde soldaten naar het eiland om Oliviers actie ongedaan te maken. Ze streken de vlag van de ‘Republiek’ en verklaarden het onderdeel van Tonga.

De president van de Maldiven zal hoogstwaarschijnlijk voorzichtiger te werk gaan. Volgens Ribbelink is het meest waarschijnlijke scenario dat de Maldiven geen nieuwe staat zullen oprichten, maar een stuk land zullen kopen binnen een bestaande staat. „Geen enkel land zal vrijwillig een stuk van zijn soevereiniteit afstaan. Maar gewoon een stuk land kopen kan ook niet overal. In Thailand is het bijvoorbeeld verboden voor buitenlanders om grond te kopen.”

Rasheed zei dat hij het idee om land te kopen al bij een aantal landen heeft geopperd, die er volgens hem voor open staan. Hij noemde India, Sri Lanka en Australië. De eerste twee komen in aanmerking omdat ze wat betreft cultuur, keuken en klimaat overeenkomsten hebben met de Maldiven. Maar Ribbelink betwijfelt dat. „De bevolking van de Maldiven is islamitisch. Zal India, een land waar al veel spanningen zijn tussen moslims en hindoes, toestaan dat 300.000 moslims een stuk grond kopen om er met zijn allen naartoe te verhuizen? Dat geldt ook voor Sri Lanka, dat zijn handen vol heeft aan de oorlog tegen de Tamiltijgers, die vechten voor een thuisland voor de Tamilminderheid in het noorden.”

Australië dan, dat door Rasheed wordt genoemd omdat het zo’n leeg land is. „Australië is natuurlijk een gigantisch land met een kleine bevolking”, zegt Ribbelink. „Maar grote delen zijn ongeschikt om te wonen vanwege de droogte. Als je op zoek gaat naar een stuk land waar 300.000 mensen kunnen wonen, zul je op zaken moeten letten als water, toegankelijkheid en infrastructuur.”

Als de Maldiven een geschikte plek voor een nieuw land willen vinden, dan zullen ze goed moeten zoeken.