Stemmen onder het bed, lijken in de kast

De huidige bewoonster van het pand in de Amsterdamse Bosboom Toussaintstraat, waar Greet Hofmans haar ‘doorgevingen’ van boven deelde met haar volgelingen, noemt zichzelf ook ‘spiritueel’. Als ze door de verslaggever van EénVandaag (TROS) over de historie wordt ingelicht, begrijpt ze ineens waarom haar dochter ‘stemmen onder het bed’ hoort. Natuurlijk wonen er nog steeds geesten.

Voor menig jonge kijker moet de overvloed aan aandacht op televisie voor een koninklijke huwelijkscrisis uit 1956 net zo bizar lijken als het beeld van de drie laatste Britse veteranen uit de Eerste Wereldoorlog die in Londen een herdenking bijwonen. Toch was het goed dat de NOS die ontroerende scène rechtstreeks uitzond. Ook het verleden dat historicus Cees Fasseur beschreef in het gisteren gepresenteerde boek Juliana & Bernhard. Het verhaal van een huwelijk 1936-1956, heeft actuele repercussies en niet alleen in spiritistische zin. Elke nieuwsrubriek lijkt nog steeds partij te kiezen als het om de kernvraag gaat: wankelde het huwelijk van de ouders van koningin Beatrix door de invloed van een gebedsgenezeres op haar moeder, of was die beschuldiging een slimme – en geslaagde – truc van haar vader om zijn tanende macht te herstellen?

Het NOS Journaal stelt dat Fasseurs boek „definitief duidelijkheid verschaft”. Het huwelijk was goed tot 1948, toen een boze fee zich aan het paleishek meldde. Ook Nova denkt voornamelijk in die richting en begint met de mededeling dat de oorzaak van alle ellende Greet Hofmans was. Later nuanceert historicus Gerard Aalders die interpretatie door te beweren dat Fasseur Juliana tekort doet, omdat hij relatief weinig aandacht zou besteden aan Bernhards manipulaties.

Aan de andere kant staat de christelijke actualiteitenrubriek Netwerk (EO/NCRV) met haar inspanningen om juist de reputatie van Hofmans enigszins te corrigeren. Vrijdag werd Hofmans’ doopceel gelicht in een reportage met voormalig CHU-leider Berend-Jan Udink als getuige à décharge. Hij had juffrouw Hofmans goed gekend en in 1968, toen hij minister van Ontwikkelingshulp was, zelfs haar begrafenis bijgewoond. Zij was een hoogstaande vrouw, zeker geen Jomanda. Een gebedsgenezeres? Welnee! En hij wist ook zeker dat ze Juliana, tot ver na 1956, regelmatig was blijven ontmoeten, ook al had de commissie-Beel dat verboden.

Gisteren stelde EO’s eigen royaltyverslaggever Jeroen Snel voor om voortaan niet meer te spreken over ‘de affaire-Greet Hofmans’, maar neutraler over ‘het hofconflict’. Het laatste woord over oorzaak en gevolg zou namelijk nog lang niet gesproken zijn.

Dat bleek later op de avond bij Pauw & Witteman die Fasseur confronteerden met een vriend van Bernhard (Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes) en biografe Elsbeth Etty, die het voor Juliana opnam. Etty beweert dat Fasseur nergens aantoont hoe de relatie tussen de vorstin en juffrouw Hofmans (ze waren „verheven in een tijdloze en sekseloze liefde”, volgens de laatste) van invloed was geweest op staatszaken. Etty denkt dat Bernhard gewoon jaloers was.

Maar volgens Fasseur greep de prins-gemaal in, omdat zijn vrouw al zeven jaar lid was van een sekte. Ook na afloop van dit gesprek overheerste de indruk dat we er nog lang niet mee klaar zijn.

De helderste en simpelste samenvatting presenteerde De wereld draait door. Het perspectief dat de journalisten Daniela Hooghiemstra en Hans Goedkoop daar kozen was dat van Beatrix. Toen die twaalf jaar oud was, had ze al vergeefs geprobeerd om met een brief het probleem op te lossen. Hooghiemstra legt uit waarom de koningin voor Fasseur koos om als enige het Koninklijk Huisarchief te mogen raadplegen. Die was vroeger ambtenaar en weet hoe je op een dunne lijn kunt balanceren zonder expliciet partij te kiezen. Het is pijnlijk om nu al die oude wonden open te rijten, maar de publiciteit duurt maar een paar dagen en Beatrix kan moeilijk haar troonopvolger opzadelen met deze erfenis.

De pragmatische visie op het verleden lijkt het vruchtbaarst. De lucht is even geklaard. Totdat er nieuwe lijken uit de kast vallen.