Ontvoerd voor de goede zaak

081111_tri_mumpuni.jpgKort geleden bezocht ik voor een verhaal dat vandaag in nrc.next en in NRC Handelsblad staat een dorp dat sinds februari voor het eerst elektriciteit heeft. Fantastisch om te zien wat daar allemaal is veranderd: alleen al het feit dat de bewoners niet meer om acht uur naar bed hoeven… Vorige week maakte ik kennis met de mensen die dat mogelijk hebben gemaakt: Tri Mumpuni en haar man Iskandar Budisaroso Kuntoadji (hiernaast op de foto). Zij leiden de non-profit organisatie IBEKA die in Jamur Gele een microwaterkrachtcentrale heeft gebouwd.

Toen ik hun huis in Jakarta-West binnenkwam, voelde ik meteen dat dit een bijzonder echtpaar is. Het huis was vol mensen: studenten die komen logeren, collega’s die komen vergaderen en hun jonge pleegkind - ‘geschenk van God’ - dat af en toe komt kijken. Sinds 1990 hebben Mumpuni en haar man zich ingezet voor de ontwikkeling van het platteland van Indonesië. Sindsdien hebben ze al zo’n 60 microwaterkrachtcentrales neergezet. Maar zij weten als geen ander hoe moeilijk dat soms is.

Elektriciteit aanleggen is lang niet alleen een kwestie van techniek, legde Tri Mumpuni uit. De sociale kant is volgens haar minstens zo belangrijk. De dorpen die zij van elektriciteit voorziet liggen ver van het ‘gewone’ elektriciteitsnet, vandaar dat zij kleine elektriciteitscentrales op waterkracht bouwen voor het dorp zelf. Maar die moeten het natuurlijk wel blijven doen, dus de dorpelingen zelf moeten meewerken aan het onderhoud.

Daarvoor worden in zo’n dorp een paar mensen uitgekozen die ‘operator’ worden van de installatie. Maar die doen lang niet altijd hun best. Zo vertelde Mumpuni dat zij zich zorgen maakt over Jamur Gele, het dorp waar ik ben geweest. Volgens haar gooit de operator er met de pet naar. Maar als je zo iemand wilt vervangen, zul je omzichtig te werk moeten gaan, zegt ze, om de verhoudingen in zo’n dorp niet op scherp te zetten.

Haar moeilijkste ervaring had ze eerder dit jaar. In het oerwoud van Aceh werden Tri Mumpuni en haar man ontvoerd door oud-strijders van de GAM, de afscheidingsbeweging die in Aceh jarenlang tegen de regering vocht. Ze werden geblinddoekt en vastgeboden, tot er de dag erna losgeld werd betaald. Het ergste is dat een van de ontvoerders uit het team kwam van Mumpuni, en zij hem dus goed kende. Mumpuni zelf wil niet zoveel over de zaak kwijt, aangifte heeft ze ook niet gedaan. Ze gaat gewoon door met projecten in Aceh, al heeft ze even geen zin om er zelf heen te gaan.

In de dorpen doet IBEKA veel aan begeleiding, zodat bewoners de nieuwe elektriciteit constructief gebruiken. ,,Als dat niet gebeurt, gaan ze alleen maar consumeren”, zegt Mumpuni. ,,Dan kopen ze een VCD-speler en gaan ze porno kijken.” Zo hadden bewoners in een dorp bij Manado een koelkast gekocht, maar die bleek vol te zitten met kleren. Ergens anders bewaarden bewoners koekjes in de rijstkoker. ,,Ze willen alleen laten zien dat ze geld hebben.”

Sowieso is Mumpuni bang dat als er met de stroom geen geld wordt verdiend, de bewoners moeite zullen hebben de rekening te betalen. Het mooist vindt zij het als ze een gebied heeft geholpen waar het nationale elektriciteitsbedrijf PLN op een gegeven moment een aansluiting maakt op het gewone net. Dan kan zo’n dorp elektriciteit van de eigen waterkrachtcentrale verkopen aan PLN, wat hen soms wel duizenden dollars per maand oplevert.

De projecten van IBEKA worden bijna alleen gefinancierd met geld uit het buitenland. Vaak uit Nederland: de081111_elektriciteit.jpg reden waarom ze de buizen van de waterkrachtcentrales oranje maken, zoals hiernaast op de foto. Met de Indonesische overheid is het moeizaam zaken doen, zegt ze. ,,Ik vind het zo fijn: als ik een contract voor 1,5 miljoen dollar teken met een buitenlandse donor, dan krijg ik ook 1,5 miljoen dollar. Dat is nog nooit gebeurd met regeringsgeld.” De regering belooft misschien 1,5 miljoen, maar uiteindelijk betalen ze misschien een half miljoen, zegt ze.

Maar buitenlandse donoren genoeg, zeker nu Mumpuni steeds bekender wordt. De middag van mijn bezoek moest ze zich snel gaan klaarmaken voor een etentje met prins Charles van Groot-Brittannië, die Indonesië bezocht. En komend jaar gaat ze voor twee maanden naar de VS, waar ze Bill Gates hoopt te ontmoeten - en hem hoopt binnen te halen als donor.

Komend jaar wil IBEKA 12 nieuwe projecten doen: een record. Maar er is dan ook genoeg te doen, zegt ze. ,,Er zijn in Indonesië nog 30.000 dorpen zonder elektriciteit.” Ze lacht: ,,Ik hoop dat die allemaal stroom hebben voor ik dood ben.”