Nieuwe letter moet het Rijk één gezicht geven

In Amsterdam wordt morgen een letter gepresenteerd waarmee alle Nederlanders onvermijdelijk te maken krijgen: de Rijksoverheidsletter.

De rijksoverheid krijgt een ander gezicht. De blauwe enveloppen van de Belastingdienst, de bouwborden langs de weg, de sites van Postbus 51 – alle mededelingen van de overheid zullen de komende jaren in een nieuwe huisstijl worden vormgegeven. Werd vorig jaar al een nieuw, door alle ministeries en overheidsdiensten te gebruiken rijkslogo onthuld, morgen wordt de Rijksoverheidsletter gepresenteerd, een ontwerp van Peter Verheul.

De rijksoverheid leed aan „visuele versnippering“, de huisstijldichtheid was te groot, zegt Paul van Nunen, leider van Project 1 Logo, de werkgroep die de nieuwe huisstijl heeft voorbereid.

Drie jaar geleden maakte Van Nunen een inventarisatie van alle logo’s die bij rijksdiensten in gebruik waren. Dat resulteerde in een affiche met tweehonderd beeldmerken, een ‘wall of shame’. Van Nunen over deze bonte verzameling: „Uit allerlei onderzoek blijkt dat het beeld van de overheid diffuus is. Een groeiende groep burgers weet niet meer wat de overheid precies doet. Dat affiche illustreerde de oorzaak van de problemen in één oogopslag: door de bomen zien de mensen het bos niet meer.“

Een ‘rijksbrede’ huisstijl invoeren zou vijf jaar geleden nog onmogelijk zijn geweest, stelt Van Nunen. Ministeries profileerden zich toentertijd eerder tegenover elkaar dan mét elkaar. Maar drie jaar geleden, zegt de toenmalige projectleider, „woei er een wind van gezamenlijkheid door Den Haag“.

Na een Europese aanbesteding ging de opdracht voor de nieuwe huisstijl naar Studio Dunbar, een in Rotterdam en Sjanghai gevestigd ontwerpbureau dat onder meer verantwoordelijk is voor de visuele identiteit van de politie. Het traditionele rijkswapen, een schild met een kroontje geflankeerd door twee leeuwen, werd vorig jaar door Dunbar in een ‘moderne maar sobere stilering’ als het nieuwe rijkslogo gepresenteerd. In de vakpers leidde het ‘nieuwe’ logo tot enige discussie. Premier Balkenende noemde het een „mooie combinatie van traditie en toekomst“. De SP stelde Kamervragen over de kosten van het ontwerp (165.000 euro).

Studio Dunbar vroeg vervolgens letterontwerper Peter Verheul om een letter speciaal voor de overheid te ontwikkelen. De afgelopen negen maanden tijd ontwierp Verheul de Rijksoverheid Serif en de Rijksoverheid Sans, respectievelijk een letter mét en een letter zonder schreven. Uiterlijk in 2011 zullen alle overheidsmededelingen, van visitekaartjes tot de belettering op gebouwen, uit deze letters zijn gezet.

De Rijksoverheidsletter is een ingetogen letter, zegt Verheul. „Vanuit de vorm stelt hij de inhoud voorop.“ Een letter voor de overheid, doceert de ontwerper, moet breed toepasbaar zijn, goed leesbaar, zuinig lopend en niet modieus. „De Britse typograaf Stanley Morison heeft eens gezegd: ‘Als een letter iets geks heeft, is hij niet goed.’ Die wijsheid geldt zeker voor een overheidsletter. Het is de bedoeling dat deze letter heel lang meegaat.“

Met de invoering van de huisstijl is een bedrag van 18 miljoen euro gemoeid. Volgens Paul van Nunen, inmiddels woordvoerder van de premier, wordt op een verantwoorde manier gebruikgemaakt van belastinggeld. Zo worden oude voorraden briefpapier eerst opgemaakt en worden bijna afgeschreven overheidsauto’s niet opnieuw bestickerd. „Geen big bang“, zegt Van Nunen, „maar een geleidelijke invoering“.

Als alles volgens plan verloopt, wordt de investering bovendien in 3,5 jaar terugverdiend. Van Nunen: „Er zijn inkoopvoordelen, we gaan minder design-kosten maken en dankzij onze eigen letter hoeven we geen licentiegelden voor bestaande letters meer te betalen.“

Maar belangrijker dan de kostenbesparingen, zegt Van Nunen, is de herkenbaarheid die van de nieuwe letter uitgaat. De 135.000 ambtenaren bij de Rijksoverheid konden als eerste wennen aan de nieuwe huisstijl. Hun salarisstrook is sinds een jaar al voorzien van het nieuwe rijkslogo. Voor de meeste lezers van NRC Handelsblad zal dit artikel de eerste kennismaking zijn met de nieuwe huisstijl van de overheid: de kop is gezet uit de Rijksoverheid Sans, de tekst uit de Serif.

Zie voor meer informatie: www.communicatieplein.nl/1logo