Na 'anticlimax' gaat Kamer over tot de orde van de dag

Het rapport uit 1956 over de Greet Hofmans-affaire was een privédocument. Kamerleden voelen zich voyeurs. „Pijnlijk om zo getuige te zijn van een ernstige crisis.”

Na vijftig jaar is een langverwacht rapport over een belangrijke episode in de monarchie openbaar en de Tweede Kamer houdt er geen debat over. Laat staan dat het rapport-Beel over de affaire-Greet Hofmans een fundamentele discussie over de rol van het staatshoofd uit zal lokken. „Ik loop hier tien jaar rond, en alles rond het Koninklijk Huis zit muurvast”, zegt GroenLinks-leider Femke Halsema.

Politici zeggen met gêne kennis te hebben genomen van het rapport-Beel en details uit het boek van historicus Cees Fasseur. „Pijnlijk om zo getuige te zijn van een ernstige crisis in een huwelijk”, zegt CDA’er Liesbeth Spies. „Ik voelde me een voyeur”, aldus Alexander Pechtold (D66). PVV’er Hero Brinkman heeft „het idee dat er nu gewroet wordt in een relatie tussen mensen die zich niet meer kunnen verdedigen”. VVD’er Willibrord van Beek: „Het was een probleem binnen de koninklijke familie, niet veel meer.”

Het rapport van de commissie-Beel, bestaande uit oud-ministers Beel en Gerbrandy, en jonkheer Tjarda van Starkenborgh Stachouwer, blijkt in 1956 in opdracht van koningin Juliana en prins Bernhard te zijn gemaakt, en niet in opdracht van minister-president Drees. Er komen allerlei details over de verwijdering tussen Juliana en Bernhard aan de orde. Er wordt beschreven hoe gebedsgenezeres Hofmans via „doorgevingen” invloed had op Juliana. Bernhard zou de kinderen tegen Juliana hebben opgezet, en nagelaten hebben „normale vriendelijkheidsbetuigingen” in acht te nemen. Na dit onderzoek werden op advies van Beel de contacten van Hofmans met het hof beëindigd. Pechtold omschrijft het rapport als een „Rouvoet-actie avant la lettre”. „Het rapport lijkt vooral bedoeld te zijn om het huwelijk tussen twee mensen te redden.”

Premier Balkenende gaf gisteren een verklaring uit dat Beatrix „groot respect” verdient nu zij voor haar en haar zusters pijnlijke privégegevens openbaar heeft gemaakt. „In hun latere leven hebben ze een meer evenwichtige relatie gekregen en elkaar ook gesteund”, stelde de premier over Juliana en Bernhard. Pechtold vindt dat deze „rare opmerking” goed aangeeft hoe verkrampt de politiek met het koningshuis omgaat. „Waar bemoeit die man zich mee? Het is niet waar ook: Bernhard heeft na die affaire nog een buitenechtelijk kind gekregen.”

Voor de meeste Kamerleden is het rapport-Beel „een anticlimax”, zoals gisteren ook Cees Fasseur het noemde. Er blijkt namelijk niet uit dat de monarchie op omvallen stond, zoals wel is gedacht. „Dat er een constitutionele crisis gaande was, is toch vooral de fantasie van velen geweest”, zegt Spies van het CDA.

Dat Beel schrijft dat de weg gebaand was voor „oncontroleerbare beïnvloeding” wil volgens Spies niet zeggen dat de onafhankelijkheid van Juliana echt in het geding is geweest. „Het is wel goed dat de conclusie is getrokken dat mejuffrouw Hofmans weg moest.”

De Kamerleden zien in het rapport geen aanleiding de rol van het staatshoofd ter discussie te stellen. „Dit is in de eerste plaats geschiedenis”, zegt SP’er Ronald van Raak. „Maar het geeft wel aan dat privé en publiek voor het koningshuis moeilijk te scheiden zijn.” Dit leert volgens hem dat de koning of koningin een louter ceremoniële functie moet krijgen. Dat vinden ook GroenLinks, D66 en de PVV al langer. SP en D66 hebben al aangegeven hier bij de troonswisseling over te willen debatteren. CDA, PvdA en VVD zeggen evenwel op voorhand weinig tot niets aan de formele rol van het staatshoofd te willen veranderen.

Het rapport-Beel is niet eerder openbaar gemaakt, omdat het een privédocument betrof waar koningin Beatrix over kon beslissen. Na lezing vinden de meeste Kamerleden dat wel terecht. Maar PvdA, D66 en GroenLinks bepleiten wel dat een functionaris of commissie gaat beslissen of stukken uit het archief van het Koninklijk Huis publiek zijn of privé. PvdA’er Anja Timmer: „We moeten het staatshoofd niet weer zo in verlegenheid brengen.”

Lees het hele rapport van de commissie-Beel via nrc.nl/binnenland