Mogen deze de winkel in?

Vandaag bespreken de EU-landen of ook ‘raar’ gevormde groenten de winkel in mogen.

Maar de regeltjes over rechte komkommers blijken er niet voor niets te zijn.

De sorteermachine van komkommerkweker Peter Benders uit Venlo draait er op de drukste dagen gemakkelijk 13.000 komkommers per dag doorheen. Dat is in de zomer. Nu, half november, is hij een van de weinige komkommerkwekers in Nederland die nog doorwerken. Op een lopende band in de kas worden de komkommers uitgezocht en gesorteerd. Er zijn wel tien categorieën, die verschillen in lengte, in gewicht en in vorm.

Benders’ werknemers, een paar Polen, maar ook zijn vader van wie hij het bedrijf heeft overgenomen, zien de verschillen direct. De ene komkommer is nét te donker, de ander net te kort, te dun of te krom. Als maatstaf houdt Benders aan dat er maximaal twee vingers ‘tussen mogen passen’ als de komkommer op tafel ligt.

Als ze krommer zijn, gaan ze niet richting supermarkt. Die ‘hoefijzers’ verkoopt Benders aan andere partijen. „Aan snijdfabrieken, waar ze salades maken. Daarvoor maakt het niets uit hoe de komkommer eruit ziet. Of ze worden gebruikt voor bodymilk met komkommerextract.”

Die hoefijzerkomkommers mogen door Europese wetgeving namelijk de Europese supermarktschappen niet in. Maar als het aan Eurocommissaris Mariann Fischer Boel (Landbouw) ligt, zijn die regels voor de komkommer en nog vijftien andere groente- en fruitsoorten binnenkort verleden tijd. Het is zonde dat groenten en fruit vanwege de vorm worden weggegooid in deze tijden van stijgende voedselprijzen, stelt zij. Ook wil ze af van ‘onnodige marktstandaarden’.

Vandaag bespreken de lidstaten het Commissievoorstel. De EU heeft voor 36 soorten groenten en fruit regels over vorm en gewicht, maar door weerstand van lidstaten heeft Fischer Boel moeten inbinden en blijven de handelsnormen voor de tien belangrijkste fruitsoorten bestaan. Daaronder vallen onder andere appels en peren.

Het verbod op verkoop van kromme komkommers in supermarkten is een geliefd voorbeeld om te laten zien hoever de Europese bureaucratie is doorgeschoten. In dezelfde categorie vallen regels over de diameter van meloenen, appels, of uien die niet minder dan tweederde ‘jasje’ mogen hebben. Daarom reageerde Commissievoorzitter José Manuel Barroso laatst geïrriteerd, toen lidstaten begonnen te sputteren tegen de afschaffing van deze regels. EU-landen mochten volgens hem niet klagen dat de Europese Commissie bureaucratisch is, zolang ze daar zelf geen maatregelen tegen nemen.

In Zuid-Europese landen ondervond het voorstel de meeste weerstand. Bij een eerdere stemming in Brussel kwam het voorstel er dan ook niet doorheen. „Ze zijn daar nog wat meer van de regeltjes”, zegt Hans van Es, directeur van DPA, de Nederlandse brancheorganisatie voor afzetorganisaties van groenten en fruit. Volgens Benders komt het vooral doordat bijvoorbeeld de Spanjaarden bang zijn dat anders gevormde groenten te prijzen gaan drukken. „Zij sturen alleen vrachtwagens vol superklasse.” Die landen zijn gebaat bij de regels, want anders komen hier goedkopere groenten op de markt, waar zij, mede door de transportkosten, niet mee kunnen concurreren.

In Nederland reageren partijen overwegend positief. Het ministerie van Landbouw is ook vóór: „Laat de markt dit maar zoveel mogelijk regelen”, aldus de woordvoerder van minister Gerda Verburg (Landbouw, CDA). „Wij zijn blij als regels over de vorm worden teruggedrongen, die zeggen niets over kwaliteit.”

Maar de Europese regels zijn indertijd niet voor niets bedacht. De wettelijke normen moesten internationale handel in groenten en fruit bevorderen. Anders zou het ene land een komkommer van het andere land kunnen weigeren omdat die ‘anders’ is. De handelsnormen hebben zelfs een gemeenschappelijke handelstaal gecreëerd. DPA overlegt nu met marktpartijen om te kijken of de EU-handelsnormen op privaat niveau gehandhaafd kunnen blijven. Dat jargon is handig, namelijk. „Iedere kweker weet welke kleur ik bedoel, als ik een partij tomaten in kleur acht bestel. Krijg ik die tomaten niet goed binnen, dan bestel ik de volgende keer ergens anders.”

Als de markt inderdaad vrijer wordt, bestaat bij kwekers de angst dat de prijzen zullen dalen, omdat ook de ‘tweede klasse’ dan in de winkelschappen mag liggen. Benders verkoopt zijn superklasse of klasse I komkommers momenteel voor krap 20 cent per stuk, maar de hoefijzers gaan er voor 20 cent per kilo uit – dat zijn er dus ongeveer 4 voor dezelfde prijs als één goede. „Ik hoop niet dat het mes aan de verkeerde kant gaat snijden”, lacht hij.

Of kromme komkommers inderdaad vanaf volgend jaar in het schap terechtkomen, en de prijzen gaan dalen, dat durft geen van de partijen te voorspellen. Ook de brancheorganisatie voor supermarkten niet: „Dat hangt er ook vanaf of de consument wel kromme komkommers wil.”