Heus niet alleen voor kinderen

Populair-wetenschappelijk maandblad ‘Kijk’ bestaat veertig jaar.

Nu wil het de kloof tussen redactie en wetenschappers nog meer verkleinen.

Toen Vivianne Bendermacher (26) in juni van dit jaar aan de slag ging als de nieuwe hoofdredacteur van Kijk kreeg ze de opdracht het jubilerende populair-wetenschappelijke blad te vernieuwen. Nu is Bendermacher klaar voor de volgende stap: het 40-jarige tijdschrift naar een wat hoger niveau tillen met hulp van wetenschapper Robbert Dijkgraaf, die de kloof tussen haar redactie en wetenschappers moet te verkleinen. „We zouden gek zijn als we niets doen met de suggesties van wetenschappers”, zegt Bendermacher.

Lange tijd domineerde de 40-jarige Kijk het populair-wetenschappelijke genre. Maar de laatste jaren kwamen er flink wat concurrenten bij. De belangrijkste is Quest, dat sinds 2004 op de markt is en de oplage in sneltempo zag groeien naar bijna 200.000 exemplaren. Daarmee is Quest, dat eigen verhalen combineert met vertaalde kopij van zusterbladen uit andere landen, het grootste populair-wetenschappelijke tijdschrift.

„Quest is vooral van de feitjes, wij gaan dieper”, vindt Bendermacher. Is dat zo? We vroegen wetenschapper Dijkgraaf, hoogleraar natuurkunde en president van de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen, om drie populair-wetenschappelijke tijdschriften te beoordelen: de gerestylde Kijk, Quest en het aan Scientific American gelieerde EOS Magazine. Oppervlakkig kan hij ze niet noemen: „Er komt een spervuur van feiten en weetjes op je af. Die bladen zijn allesbehalve wetenschappelijke Privé’s”, zegt Dijkgraaf.

„De redacties gaan degelijk te werk, ik kan weinig onwaarheden ontdekken”, becommentarieert Dijkgraaf. „Al ontstijgen sommige verhalen nauwelijks het niveau van een schoolwerkstuk.”

Hoofdredacteur Bendermacher van Kijk greep het veertigjarig jubileum aan om het blad compleet te restylen. De vormgeving kreeg een volwassener uitstraling, er kwamen nieuwe rubrieken en columnisten en het blad wil beter aansluiten bij de actualiteit. In het novembernummer poogt Kijk bijvoorbeeld om vanuit wetenschappelijke invalshoek de kredietcrisis te verklaren.

„De uitstraling kon echt niet meer”, aldus Bendermacher. Uit onderzoek bleek dat lezers de presentatie van het blad wat stoffig en saai vonden. Met de veranderingen hoopt Bendermacher de oplage terug te brengen op een eerder niveau, toen Kijk een betaalde oplage had van 70.000 lezers. Inmiddels is deze oplage geslonken tot 60.000, al bespeurt Bendermacher sinds enige maanden een lichte stijging.

Van Kijk is altijd een beetje onduidelijk geweest of het een blad is voor de jeugd of voor volwassenen. „Maar dat is complete onzin. Ons abonneebestand is vrij jong, maar de mensen die het blad los in de winkel kopen, zijn meestal boven de dertig.” En man, zo blijkt: het percentage mannelijke lezers ligt op 80 procent.

Bendermacher denkt dat haar blad te breed en te technisch is voor vrouwen. „Die lezen liever Psychologie Magazine of Mind Magazine.” Volgens Robbert Dijkgraaf een gemiste kans. „In de wereld van bladenmakers lopen ongetwijfeld mensen rond die ook iets moois voor meisjes en vrouwen zouden kunnen bedenken.” Dijkgraaf signaleert een brede trend; niet alleen in bladen, ook op radio, tv en op scholen wordt veel gedaan aan populariseren van de wetenschap.

„We hebben het publiek, nu moeten we het ook af en toe bij de hand nemen. Dat betekent niet alleen de usual suspects opvoeren, maar ook eens jonge wetenschappers aan het woord laten. Of aandacht besteden aan onderwerpen die minder voor de hand liggen. Nederland hoort bij de wetenschappelijke top van de wereld, dat mogen we best uitdragen.”

Dijkgraaf herinnert zich hoe hij als puber gegrepen werd door het blad Scientific American. Elke zaterdag fietste hij naar de bibliotheek om het gezaghebbende Amerikaanse blad te lezen. „Ik las dat blad echt terug in de tijd”, zegt hij. „Hele jaargangen uit de jaren vijftig spitte ik door, waarin prachtige artikelen te lezen waren, zoals over de ontdekking van DNA. Die verhalen zijn zo onvergankelijk als een mooie roman.”

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Kijk

In het artikel Heus niet alleen voor kinderen (12 november, pagina 32) is per ongeluk de cover van Kijk uit september 2008 afgedrukt, waar het gerestylede nummer uit november (hiernaast) had moeten staan.