De crisis zal Afrika raken via migrant

Weinig landen in Afrika zijn zijn gekoppeld aan het westerse financiële systeem.

Maar landen zijn wél afhankelijk van geld dat werkmigranten opsturen.

Afrika lijdt nauwelijks rechtstreeks onder de crisis, maar krijgt wel problemen als Afrikanen met banen in het Westen werkloos raken, of de ontwikkelingshulp opeens opdroogt.

Zachtjes kletteren munten en schuiven bankbiljetten door de geldtelmachines in een wisselkantoor van de Keniaanse hoofdstad Nairobi. „Het belangrijkste effect op korte termijn van de financiële crisis is de snelle terugloop van het overmaken van geld door Afrikanen in de diaspora”, vertelt eigenaar Jawa Shaw.

Overboekingen door de dertig miljoen Afrikanen buiten het continent bedragen jaarlijks 40 miljard dollar (circa 32 miljard euro). Dat is meer dan de ontwikkelingshulp aan Afrika. Kenianen buiten Kenia maken jaarlijks 1 miljard euro over. Sommige landen, zoals Eritrea, Somalië, Burundi en Liberia, zijn voor wel 20 procent van hun bruto nationaal product afhankelijk van het salaris van landgenoten in de rijkere landen. „Die overgemaakte bedragen werkten stabiliserend voor ons. Ik voorzie een dramatische vermindering als gevolg van ontslagen onder Afrikanen in het Westen door de economische neergang”, voorspelt de Keniaanse financiële analist Aly Khan Satchu.

De crisis op Wall Street heeft Afrika echter nog niet geraakt. „We zijn hier nauwelijks blootgesteld, we hebben vooralsnog niets gezien om ons zorgen over te maken”, zegt Richard Etemesi, een manager bij de Keniaanse Standard Bank. De Afrikaanse kapitaalmarkten zijn de kleinste ter wereld en het continent neemt voor slechts 3 procent deel aan de wereldhandel. Afrika is te veel ontkoppeld van het westerse systeem om er nu al zwaar door geraakt te worden.

Maar op de langere termijn ontsnapt ook Afrika niet aan de financiële storm. „Het belangrijkste effect komt indirect, in de vorm van afnemende economische groei wereldwijd en onstabiele grondstofprijzen”, zei vorige maand Antoinette Sayeh, hoofd van de afdeling Afrika bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF). „Er bestaat een risico van een afnemende geldstroom naar Afrika in de vorm van investeringen, private geldoverboekingen en zelfs ontwikkelings- en voedselhulp.”

Afrikaanse economieën behoren tot de snelst groeiende ter wereld. „Afrika kent een aanhoudende en ongekende groei van ongeveer 7 procent de afgelopen tien jaar”, zegt Donald Kaberuka, hoofd van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank (ADB). Volgens schattingen van het IMF stegen de buitenlandse investeringen en leningen van 11 miljard dollar in 2000 tot 53 miljard vorig jaar. De ADB voorspelde tot voor kort een continentale economische groei van 5,9 procent voor de komende twee jaar, maar die voorspelling moet nu mogelijk naar beneden worden bijgesteld. „De financiële crisis kan de door ons zo gekoesterde voorspoed afremmen”, waarschuwt Kaberuka.

De Afrikaanse barometer gaat al langer op en neer. Eind jaren ’80 gold Afrika in de buitenwereld als „het verloren continent”, tien jaar later als het werelddeel met florissante groeikansen voor buitenlands kapitaal.

Tot in de jaren negentig maakten burgeroorlogen en wanbeleid Afrika onaantrekkelijk voor investeringen. Ingrijpende hervormingen, vredesverdragen en de groeiende vraag naar grondstoffen van vooral India en China zetten het continent vervolgens weer in een positief daglicht. Begin vorig jaar sloeg de Afrikaanse barometer hoger uit dan ooit. Om daarna weer te kelderen, door frauduleuze verkiezingen in Nigeria, Kenia en Zimbabwe, gevolgd door de financiële crisis de afgelopen weken.

Afrika maakte de afgelopen tien jaar ook een belangrijke geopolitieke verschuiving door, weg van de eenzijdige oriëntatie op het Westen. Het heeft zijn hoop gevestigd op Azië. Eenderde van de nieuwe handel en investeringen komt uit Aziatische landen als India, China en Maleisië. Hoewel ook de groei in Azië vermoedelijk afneemt, verwacht Afrika nog steeds voldoende vraag naar grondstoffen om een daling van de groei op het eigen continent te voorkomen.

Het arme, achterbleven deel van Afrika verkeert al veel langer in crisis. De hoge voedselprijzen hebben tot toenemende honger en inflatie geleid. Hulporganisaties worstelen met de gestegen kosten en de vraag hoe ze nog humanitaire goederen kunnen afleveren bij de slachtoffers.

Somalië, al 17 jaar een mislukte staat, zet de wereld voor gek met piraterij waarop een passend internationaal antwoord ontbreekt. Intussen hebben de meeste Somaliërs nauwelijks nog iets te eten. Op het hele continent groeit het aantal hongerlijders en hongerdoden, vooral in de steden.

Ethiopië koppelde het economische nieuws aan een noodkreet voor hulp aan de 6,4 miljoen hongerslachtoffers in zijn land. „De fondsen voor noodhulp drogen op door de crisis”, verklaarde een minister vorige maand.