Collega's kritiseren boek van Fasseur

Gezaghebbende onderzoekers van de geschiedenis van het koningshuis hebben forse kritiek op het gisteren verschenen boek Juliana & Bernhard. Het verhaal van een huwelijk, 1936-1956 van historicus Cees Fasseur.

De onderzoekers Gerard Aalders, Hans Daalder en Lambert Giebels hebben niet alleen inhoudelijke kritiek, maar maken ook bezwaar tegen het feit dat de bronnen die Fasseur voor zijn onderzoek heeft gebruikt, niet door anderen te controleren zijn.

Aalders en Daalder vinden dat Fasseur te weinig oog heeft voor de kwalijke rol van prins Bernhard in de affaire rond gebedsgenezeres Greet Hofmans. Volgens Giebels laat Fasseur de politieke kant van de zaak onderbelicht.

Hans Daalder, auteur van het in 2006 verschenen Drees en Soestdijk. De zaak-Hofmans en andere crises, zet vraagtekens bij de conclusie van Fasseur dat prins Bernhard het gelijk aan zijn kant had. „Fasseur stelt het voor alsof Bernhard niet anders kon dan de publiciteit opzoeken. Maar was de situatie, staatsrechtelijk gezien, in 1956 echt zo ernstig?”

NIOD-onderzoeker Gerard Aalders, die ooit Bernhards lidmaatschap van de nazipartij NSDAP onthulde, vindt dat Fasseur te weinig aandacht schenkt aan de persoonlijke beweegredenen van de prins om het conflict te laten escaleren door erover te lekken naar de pers.

„Bij eerste lezing lijkt het een evenwichtig geschreven boek”, zegt Aalders, „maar als je het laat bezinken, kom je tot de conclusie dat eigenlijk alle problemen op Juliana worden afgewenteld. Dat is onterecht. Bernhard was dol op status en macht. Die wilde hij ten koste van alles behouden. Daar gebruikte hij al zijn charmes voor, maar hij was ook bereid te liegen.”

[Vervolg Fasseur: pagina 3]

Fasseur

Studie ‘faalt’ als historisch werkstuk

[Vervolg van pagina 1] Aalders heeft grote moeite met het feit dat Fasseur bronnen mocht inzien die voor andere historici ontoegankelijk blijven. Het Koninklijk Huis Archief (KHA) ging na Fasseurs bezoek weer op slot.

Dat ongenoegen deelt hij met Lambert Giebels, auteur van De Greet Hofmans-affaire uit 2007: „Fasseurs boek is te zeer gebaseerd op bronnen die jij en ik niet in mogen zien.”

Zelf maakte Giebels tevergeefs de gang naar de rechter om het rapport-Beel te bemachtigen. Hij had verwacht dat Fasseur bij de presentatie van zijn boek zou aankondigen dat de bronnen die voor het boek waren gebruikt, zouden worden overgedragen aan het Nationaal Archief. Maar dat gebeurde niet. „Fasseur zei met een een soevereine hooghartigheid: ik ben degene die de Koningin vertrouwt, en nu gaat het archief weer dicht.”

Aalders concludeert dat Fasseur ook inzage heeft gehad in stukken die niet in het Koninklijk Huis Archief lagen opgeslagen, maar bij het ministerie van Algemene Zaken. „Ik heb met een beroep op de Wet openbaarheid bestuur inzage in die papieren gevraagd, maar niet gekregen. En Fasseur kan daar zo naar binnen wandelen. Kennelijk doet een telefoontje van de majesteit wonderen. Ik heb een hoge pet op van Fasseur als historicus en heb ook geen reden om aan te nemen dat hij op een onjuiste manier selectief is geweest in het gebruik van zijn bronnen. Maar ik zou dat toch graag zelf controleren.”

Als andere historici je bronnen niet kunnen controleren, „kun je moeilijk een historisch meesterwerk schrijven”, vindt Lambert Giebels. Hij is sowieso niet positief in zijn oordeel over het boek. „Een goed geschreven en goed gedocumenteerde huwelijksroman”, zegt hij. „Een echte page turner, maar uiteindelijk een boek dat „als historisch werkstuk faalt”.

Volgens Giebels heeft Fasseur zich te veel geconcentreerd op het privéleven van Juliana en Bernhard. „Als lezer voel je je een voyeur.” De „politieke impact” van de Hofmans-affaire en de koninklijke huwelijkscrisis blijft echter volgens Giebels „onderbelicht”.

Volgens Daalder was het vooral Bernhard die met zijn handelen constitutionele grenzen overschreed, veel meer dan Juliana. „Zijn keuze om de publiciteit op te zoeken zette processen in gang die evenzeer het einde van de monarchie hadden kunnen betekenen, als de oplossing die er uiteindelijk kwam.”