Weggeconcurreerd door trein en vliegtuig

Stena Line, het enige bedrijf dat nog een veerboot vanuit Nederland naar Harwich in de vaart houdt, worstelt om te overleven. Vooral de Kanaaltunnel is een grote concurrent.

De Stena Hollandica ligt klaar voor de dagafvaart naar Engeland. Maar waar zijn de passagiers? De lange loopbanden, die zigzag omhoog naar de ingang op dek 8 leiden, zijn nagenoeg leeg. Boven, aan boord, zegt de receptioniste dat er vandaag toch 385 opvarenden zijn – net iets meer dan eenderde van de capaciteit van de veerboot. De meeste opvarenden blijken vrachtwagenchauffeurs te zijn die met hun truck naar binnen zijn gereden en zich tijdens de overtocht ‘verstoppen’ in het speciale truckersrestaurant, waar ze nog mogen roken.

Een uur buitengaats is het ook op de brug rustig. Tweede stuurman Weindert Schaap is het enige aanwezige bemanningslid. „De kapitein ligt te slapen”, zegt Schaap, „maar ik kan het voorlopig makkelijk in mijn eentje af.” De Stena Hollandica, van de Zweedse eigenaar Stena Line, is een moderne veerboot, voorzien van geavanceerde navigatieapparatuur. De boot vaart als het ware zichzelf, legt Schaap uit. Op de route tussen Hoek en Harwich varen twee veerboten heen en weer, de Stena Hollandica en de Stena Britannica. Ondanks lage marges vergrootte Stena enkele jaren geleden de capaciteit. Beide boten werden over de breedte in tweeën gezaagd, waarna in het midden een stuk werd bijgeplaatst.

Voor de passagiers is er een klassiek aanbod: restaurants, een casino, bioscoop, winkels, kinderhoekje en hutten om te overnachten. Het gezin Levin (vader, moeder en een tweeling van zes jaar) uit Leiden zit te eten in de Food City. „Wat een verademing is zo’n boot”, zegt Yuri Levin, „niet de stress van een luchthaven, maar het kalme tempo van het water.” De overtocht met Stena Hollandica duurt zes uur, de trein naar Londen is nog eens anderhalf tot 2 uur. „Als je de tijd hebt is het geen probleem”, zegt Levin.

Tot tien jaar geleden was de veerboot naar Groot-Brittannië hét vervoermiddel voor studenten en anderen met een smalle portemonnee. Wie geld en haast had nam het vliegtuig om de Noordzee over te steken. Met de opkomst van de prijsvechters in de luchtvaart, rond de eeuwwisseling, en de treinverbinding via de Kanaaltunnel, zakte het aandeel van de veerboten weg. De economische rationaliteit draaide om: vliegen werd goedkoper dan varen en wie weinig geld had koos voor easyJet of Ryanair. De duurdere veerboot is blijven bestaan voor automobilisten, vrachtvervoer en mensen met vliegangst. De prijs van de vliegtickets is de laatste tijd omhooggegaan, door de duurdere brandstof, en ligt nu ongeveer op het niveau van de veerboten (zie ‘Boot naar Engeland voordeliger dan vliegtuig’).

Maar ook de scheepvaart heeft last van de gestegen olieprijs, zegt Pim de Lange, de algemeen directeur van Stena Line Nederland, op zijn kantoor in Hoek van Holland. „Onze resultaten staan onder druk, onze winst zal dit jaar dalen en dat terwijl we met het vervoer over de Noordzee pas over de laatste twee jaar weer zwarte cijfers konden schrijven.”

Stena Line is een van de grootste rederijen van Europa en gespecialiseerd in roro-veerdiensten (roll on, roll off), die een snelle manier van laden en lossen garanderen. Stena Line vaart op veel routes in Scandinavië. Tussen Hoek van Holland en Engeland is het de enige vervoerder. Stena Line maakte in 2007 een bescheiden winst van 540 miljoen Zweedse kroon (58 miljoen euro) op een omzet van bijna 1 miljard euro. De grootste tegenstrever van Stena Line is Eurotunnel, de uitbater van de Kanaaltunnel.

Pim de Lange vindt dat er sprake is van oneerlijke concurrentie. Hij noemt de tunnel „een politiek project van de Fransen en de Engelsen” en wijst op de enorme schuldenlast van de onderneming die niet wordt afgelost. „En Eurotunnel kan lage tarieven aanhouden omdat er gebruik wordt gemaakt van gesubsidieerde elektriciteit uit Frankrijk. Daar kunnen wij nooit tegenop.”

In september was er brand in de Kanaaltunnel – een vrachtwagen op Le Shuttle, de trein voor gemotoriseerde voertuigen, vloog in brand – waardoor het verkeer ernstig werd ontregeld.

Inmiddels wordt de dienstregeling weer ten dele zoals voorheen uitgevoerd, maar nog steeds niet normaal. De brand was goed nieuws voor Stena Line. „Wij krijgen dan meteen 100 vrachtwagens extra per dag”, zegt De Lange, „wat mij betreft mag zo’n stremming wel even duren.”

Via de tunnel passeerden vorig jaar 1,4 miljoen trucks, 2,1 miljoen personenauto’s en 8,2 miljoen treinreizigers, voor alle drie categorieën recordaantallen. Voor het eerst in zijn geschiedenis maakte Eurotunnel ook een – piepkleine – winst van een miljoen euro. De brand in de tunnel betekent waarschijnlijk dat het bedrijf terug is bij af en voor 2008 opnieuw in de rode cijfers komt.

Stena heeft van alles geprobeerd om Eurotunnel de loef af te steken. Zo voer het bedrijf tien jaar lang, tot begin 2007, met de ‘hogesnelheidsferry’ Stena Discovery naar Harwich. Deze catamaran halveerde bijna de tijd voor de overtocht, tot 3 uur en 40 minuten. Het bleek een gewilde keus, vooral voor passagiers, maar Stena bleek er niet voldoende winst op te kunnen maken – de boot verbruikte twee keer zoveel brandstof als een gewone ferry. De Discovery werd daarom uit de vaart genomen.

Maar Stena heeft nieuwe, grote plannen voor de Noordzee. Bij een werf in Duitsland staat een order uit voor twee nieuwe veerboten, die vanaf 2010 de route Hoek-Harwich gaan verzorgen. Met een capaciteit van 1.200 passagiers, 300 trucks en 260 personenauto’s zijn het de grootste ferry’s ter wereld.

Gelet op de nu al bestaande overcapaciteit op de veerbootmarkt, is dat een hachelijke onderneming, erkent Pim de Lange: „De bestelling werd vorig jaar gedaan op het moment dat alles nog goed ging. Daarna is de olieprijs gestegen en de Britse economie ingezakt. Als we dat hadden zien aankomen, hadden we nog wel even gewacht met de order.”