Verzet dreigde Greet Hofmans te liquideren

De omstreden gebedsgenezeres Greet Hofmans verdween in 1956 van het hof, nadat zij en koningin Juliana’s privé-secretaris Walraven van Heeckeren per brief met „liquidatie” waren bedreigd als zij zich niet vrijwillig uit Juliana’s omgeving zouden terugtrekken.

Historicus Cees Fasseur citeert in zijn vanmiddag gepresenteerde boek Juliana & Bernhard. Het verhaal van een huwelijk, 1936-1956 voor het eerst uit de anonieme dreigbrief, ondertekend door het ‘Comité van Actie’. Eerder werd al bekend dat twee leden van de voormalige Binnenlandse Strijdkrachten in een brief aan prinses Wilhelmina toespelingen maakten op een gewelddadige oplossing van de crisis in de monarchie, die het hof tussen 1948 en 1956 in twee kampen verdeelde: enerzijds Juliana en Hofmans-getrouwen, anderzijds prins Bernhard, zijn kinderen, onder wie prinses Beatrix, en zijn vertrouwelingen.

Fasseur zegt niet te weten of Bernhard, die nauwe contacten met het voormalig verzet onderhield, op de hoogte was van het dreigement om Hofmans te liquideren, of er zelfs opdracht toe gaf.

Fasseur kreeg van koningin Beatrix als enige toegang tot brieven en andere documenten in het Koninklijk Huis Archief, en het rapport van de commisie-Beel, dat tot vandaag geheim was. Het rapport zit als bijlage bij het boek.

De commissie werd na een publicatie over ‘de Nederlandse Raspoetin’ in Der Spiegel opgericht om de crisis te bezweren en Hofmans’ politieke invloed te onderzoeken. Juliana had zich namelijk voorgenomen politici voor de verkiezingen van 1956 rekenschap te laten afleggen. Dat was nooit voorgekomen. In dezelfde tijd kreeg Hofmans een „doorgeving van boven”: „De Koningin dient voortaan niets meer met de regering te bespreken vooraleer zij mej. Hofmans heeft gesproken”.

De eerste versie van het rapport van het driemanschap onder leiding van oud-premier Louis Beel was op 8 augustus 1956 aan het koninklijk paar gepresenteerd. Conclusie: Hofmans c.s dienden van paleis Soestdijk verwijderd te worden. Juliana was echter niet bereid hen te ontslaan.

De verzetsleden H. Tromp en M.J. Schutte suggereerden prinses Wilhelmina eind oktober dat de kwestie kon worden opgelost met geweld. Bij privésecretaris baron Walraven van Heeckeren, door Fasseur neergezet als kwade genius in Juliana’s factie, en anderen werden handgranaten en dreigbrieven achtergelaten.

Onder die druk bezweek de weerstand van de coterie rond de helderziende. Zij kreeg een ‘doorgeving’: „Laat Walraven van Heeckeren zich dekken door tijdelijk terug te trekken.”

De passage is een van vele opzienbarende fragmenten uit het boek van de Leidse emeritus hoogleraar geschiedenis Fasseur, tevens Wilhelmina-biograaf. Zo liet prins Bernhard in 1951 een wilsbeschikking opstellen over wat er moest gebeuren met de opvoeding van de prinsesjes als hij en Juliana zouden overlijden: ze moesten ver weg worden gehouden van Hofmans-vertrouwelingen, maar ook van hun oma, Wihelmina, „aangezien ze door de opvoeding van haar dochter bewezen heeft, niet in staat te zijn het ook maar enigszins behoorlijk te doen.”

Fasseur concludeert verder dat de invloed van Hofmans op kabinetsformaties en troonredes non-existent was. Ook ontdekte hij dat Beatrix niet gehoord is door Beel. Van het gesprek met Bernhard is geen verslag overgeleverd.

Premier Balkenende laat in een eerste reactie weten: „Hare Majesteit de Koningin verdient groot respect omdat zij voorrang heeft gegeven aan openbaarmaking van soms ook voor haar en haar zusters pijnlijke privégegevens boven de bescherming daarvan.”

Een geplaagd huwelijk: pagina 3

Lees het rapport-Beel via nrc.nl/binnenland