Kustbewoners verwijten Spanje willekeur bij onteigeningen

Spanje maakt werk van het onteigenen van huizen en percelen langs de costa’s. Een droomhuis kan „een nachtmerrie voor de huiseigenaren” worden.

Het begon vorige zomer met een witte pick-uptruck van het ministerie waar landmeters uitsprongen. Zij maten de uiterwaarden langs de rivier Barbate op.

Enkele maanden later kregen Rosa Bonigno en haar buren in het gehucht Barbate nabij Cádiz bezoek van ambtenaren van het ministerie van Milieu. Ze hadden slecht nieuws: Bonigno en haar buren woonden volgens de Kustwet in de gevarenzone van de Atlantische Oceaan, hemelsbreed tien kilometer verderop. ‘Beschermd gebied’ zogezegd, en daarom zouden hun percelen en woningen worden onteigend.

Benigno’s boosheid is sindsdien niet minder geworden. „Een of andere ambtenaar in Madrid heeft bepaald dat zelfs de afwateringskanalen hier voor overstromingsgevaar zorgen. Die staan het grootste deel van het jaar droog. Kennelijk zijn ze geschrokken van Al Gore’’, zegt ze, vanaf haar terras uitkijkend over de rivierdelta.

Tientallen percelen en huizen langs de rivier wacht onteigening. De vergoeding van de staat ligt „ver onder de marktwaarde”, zegt Bonigno. „Weg huis, weg geld, weg onbezorgd pensioen.” Ze is voorzitter van de buurtvereniging die gedupeerden bij juridische stappen helpt. „We kunnen dit niet zo maar laten gebeuren.”

Volgens het ‘Platform Slachtoffers Kustwet’ hangt honderdduizenden grond- en woningbezitters langs de Spaanse costa’s onteigening boven het hoofd. Onder hen veel buitenlanders. Groot-Brittannië en Duitsland hebben het ministerie van Milieu om opheldering gevraagd. De Nederlandse ambassadeur houdt nauw contact met zijn Britse en Duitse collega’s, aldus zijn woordvoerder. Zij willen vooral weten of Madrid de elementaire beginselen van rechtsbescherming en rechtszekerheid in acht neemt.

De Nederlandse hotel-eigenaar Hans de Goeje zegt dat Spanje het recht met voeten treedt. „Op onze bezwaarschriften werd niet eens ingegaan. Ze werden zonder enig argument afgewezen”, zegt hij.

Kort na de aankoop van zijn huis aan de kust bij Carboneras in Andalusië kwam De Goeje er bij toeval achter dat een stuk van zijn tuin onteigend dreigt te worden, net als, een eindje verderop, enkele restaurants en huizen. Allemaal omdat de kustlijn, en dus de gevarenzone, landinwaarts was verschoven, aldus het ministerie.

Dat laatste klopt, zegt De Goeje. Maar dat was volgens hem het gevolg van de aanleg van een nieuwe haven als gevolg waarvan het strand afkalfde. „Daar deden ze niets tegen.” Met een aantal buurtgenoten heeft De Goeje een advocaat in de arm genomen. „We willen onteigening afwenden. Maar de Kustwet is snoeihard. Uiteindelijk kun je hooguit een schadevergoeding claimen.”

De Kustwet werd in 1988 aangenomen. Doel was de veiligheid en het openbare karakter van de Spaanse kusten te waarborgen. Er mocht niet te dicht langs het strand worden gebouwd. Bijna twintig jaar lang leken het dode letters. Spanje bouwde zijn kustlijn onbekommerd vol met hotelkolossen en vakantieparadijzen. Daar werd veel aan verdiend, ook door de gemeenten die de bouwvergunningen afgaven.

Enkele jaren geleden maakte de socialistische minister van Milieu, Cristina Narbona, er een eind aan. Te midden van de corruptieschandalen in de bouw en politieke ophef over hotelcomplexen die vlak aan zee verrezen, gelastte Narbonna voortaan strikte toepassing van de Kustwet. De regering trok vijf miljard euro uit voor onteigening en sloop in ‘beschermd gebied’. Narbona erkent dat haar nieuwe aanpak op weerstand stuit en veel onrust teweegbrengt. „Maar we houden ons strikt aan de wet”, zegt haar woordvoerder.

„Het probleem is dat die wet uiterst dubbelzinnig is en na jaren willekeurig wordt toegepast”, aldus Carmen del Amo van het Platform, waarbij meer dan 20.000 bewoners zijn aangesloten.

Ook bebouwing van vóór 1988, toen de Kustwet van kracht werd, kan in aanmerking komen voor onteigening. Volgens het Platform is die terugwerkende kracht in strijd met de Spaanse wet.

Vorige week is voor het eerst overleg geweest met het ministerie. Del Amo: „We hebben uitgelegd dat de uitvoeringspraktijk uiterst ingewikkeld ligt en dat veel mensen ten einde raad zijn. Vooral diegenen die hun huizen door de crisis moeten verkopen, maar dat plotseling niet meer kunnen.”

Del Amo geeft een voorbeeld: op Tenerife ging vorige maand een heel vissersdorp – Chovito met 24 huizen, gebouwd voordat de wet inging – tegen de vlakte. Elders langs dezelfde Canarische kust laat men grote hotels ongemoeid.

In geen enkel register zijn de claims van de Kustwet terug te vinden. Kopers kunnen volgens Del Amo voor een akelige verrassing komen te staan. Het ministerie erkent dat er geen registers voor de Kustwet bestaan. „Als u een huis aan de kust wilt kopen, moet u een juridisch adviseur inschakelen”, aldus een woordvoerder.

Niet alleen de Kustwet veroorzaakt leed. Zo kunnen in de regio Valencia kleine percelen ook onteigend worden als ze liggen in een gebied waar een groot ontwikkelingsplan wordt geprojecteerd.

Dat overkwam de Nederlander Marco Perotti in het kuststadje Alfaz del Pi. Op het stukje grond dat zijn ouders dertig jaar geleden kochten, stond ineens zo’n nieuwe wijk gepland. Weg tennisbaan en zwembad. „Ze betalen nul, niks voor je grond. Soms kun je ook je huis kwijtraken, waar dan een schijntje voor vergoed wordt”, zegt Perotti. Hij heeft met een veertigtal lotgenoten afkomstig uit dertien landen een comité opgericht dat juridische stappen tegen de gemeente voorbereidt.

Een andere belangengroep in de regio Valencia – Abusos Urbanisticos Ni (AUN), Nee tegen misbruik stadsontwikkeling – telt inmiddels 26.000 leden. AUN heeft haar bezwaren voorgelegd aan het Europees Parlement. Een speciale commissie boog zich erover. Zij spreekt van „een nachtmerrie voor de huiseigenaren”.

Europarlementariër Michael Cashman, Brits sociaal-democraat en vicevoorzitter van de commissie: „Het lijkt onvoorstelbaar in de 21ste eeuw, maar het is de harde realiteit voor duizenden burgers in Spanje. Ze hebben in goed vertrouwen land gekocht, dat ze vervolgens kwijtraken door wat in het beste geval administratieve onkunde en in het slechtste geval criminele onachtzaamheid en corruptie is”, aldus Cashman.

Het Platform heeft het Europees Parlement gevraagd zich ook uit te spreken over de Kustwet. Woordvoerder Del Amo hoopt begin volgend jaar uitsluitsel te krijgen.

Belangengroepen via www.paialfaz.org en http://afectadosleydecostas.blogspot.com/