Kiezen tussen rechts, rechts en rechts

Jeruzalem is politiek en religieus van groot belang – maar leefbaar is iets anders.

Vandaag zijn er verkiezingen en de grote partijen doen niet mee.

Nir Barkat zoals zijn tegenstanders hem zien Foto AFP Supporters of Jerusalem municipal elections candidate rabbi Meir Porush hold up placards showing his rival Nir Barkat , as a right-winger, as a left-winger, as a member of Kadima party and as an Ultra-Orthodox Jew on November 10, 2008 in downtown Jerusalem. Israel goes to the polls tomorrow for municipal elections which are enlivened this year by a mayoral race in Jerusalem that highlights the city's deep political and religious divisions. AFP PHOTO/GALI TIBBON AFP

Jeruzalem is een centrale stad voor drie wereldgodsdiensten, en dat is te zien.

Op vrijdag stroomt de Oude Stad vol met tienduizenden moslims, die willen bidden in de Al Aqsa moskee. Jeruzalem, Al-Quds voor moslims, is voor hen de op twee na heiligste plek op aarde, na Mekka en Medina.

Dan is er het christendom. Honderdduizenden christelijke toeristen lopen de Via Dolorosa, de weg die Jezus voor zijn kruisdood zou hebben afgelegd. De Heilige Grafkerk, waar Jezus begraven zou liggen, wordt beheerd door zes christelijke kerken, die geregeld onderling slaags raken.

En voor joden is Jeruzalem de stad waar de Messias ooit zal verschijnen. Het is bovendien de stad van David, de bijbelse koning die er de hoofdstad van zijn rijk maakte.

Maar vandaag is het de hoofdstad van Israël, althans: volgens Israël zelf. In 1967 veroverde Israël Arabisch Oost-Jeruzalem en de Oude Stad op Jordanië. West-Jeruzalem was al Israëlisch. Sindsdien is Jeruzalem de ‘eeuwige en ondeelbare’ hoofdstad van Israël, een claim die kracht wordt bijgezet door de bouw van joodse nederzettingen rondom Arabisch Oost-Jeruzalem. De internationale gemeenschap weigert Jeruzalem die status te geven en Palestijnen beschouwen Oost-Jeruzalem als hoofdstad van hun toekomstige staat.

De politieke en religieuze lading van Jeruzalem is, kortom, gigantisch.

Maar de ‘stad van goud’ is ook een stad waar mensen wonen. De bewoners van de stad leiden onder de spanning van de stad. Jeruzalem is arm, verdeeld en gespannen. Seculiere joden ontvluchten de stad, de afgelopen zes jaar verlieten 30.000 hogeropgeleide joden de stad. Ze gaan in Tel Aviv of ergens anders aan de kust wonen. De werkloosheid onder de achterblijvers is hoger dan in welke andere stad in Israël ook.

De ultraorthodoxe wijken groeien hard. De Arabische wijken, waar bijna eenderde van de bevolking woont, zijn verarmd en verloederd. Kijk maar om je heen, zegt de jonge econoom Aviv Bar in het centrum van de stad. De stad is een puinhoop geworden, zegt hij. „Deze stad is ziek door jarenlang wanbeleid. Vrienden zeggen: waarom kom je niet gewoon in Tel Aviv wonen, zoals iedereen? Dit is toch mijn stad, ik wil me niet meteen laten wegjagen.”

Aviv Bar is een van de circa 500.000 stemgerechtigde inwoners van Jeruzalem die vandaag een nieuwe burgemeester en een nieuwe gemeenteraad kiezen. Het kost hem, „een naar links neigende kiezer”, hoofdbrekens. Waarschijnlijk blijft hij thuis, zegt hij. „Voor mij valt er niet veel te kiezen.”

Linkse en gevestigde partijen besloten niet mee te doen. De aanhang van de Arbeidspartij is minimaal in Jeruzalem, de rechtse Likud-partij zegt „nog niet klaar” te zijn om een burgemeesterskandidaat te leveren, middenpartij Kadima kijkt de andere kant op. De enige Arabische kandidaat heeft zich teruggetrokken. Drie serieuze kandidaten zijn er nog voor het burgemeesterschap. De vierde, kroegbaas Dan Birron, is bij voorbaat kansloos.

De macht die van de positie van burgemeester van Jeruzalem uitgaat, is groot. Hij kan doorgaan met de bouw van nederzettingen, of ermee stoppen. De burgemeester bepaalt in grote mate de cultuur van de stad. Onder de huidige burgemeester Uri Lupolianski, een ultraorthodoxe politicus, zijn de openingstijden van winkels en het uitgaansleven drastisch ingeperkt. Daarbij moet de burgemeester de eeuwige spanningen in de stad kunnen beheersen.

Maar de kiezer heeft weinig keus: wordt het rechts, rechts, of rechts?

Nir Barkat, Meir Porush en Arkadi Gaydamak mogen dan totaal verschillende personen te zijn, hun programmapunten zijn ongeveer hetzelfde: verder bouwen aan joodse nederzettingen, geen discussie met de Palestijnen over de toekomstige status van Jeruzalem. De kwestie is alleen: kies je de nationalistische kandidaat, de religieuze of de zakenman? Het zou naar de Nederlandse verhoudingen ongeveer neerkomen op een keuze tussen Geert Wilders, Bas van der Vlies en Harry Mens.

„Iedere stad krijgt de burgemeester die het verdient”, zegt Pepe Alalu, lijsttrekker van Meretz in Jeruzalem. „De kandidaten vormen wel een afspiegeling van hoe er onder de joodse inwoners van Jeruzalem wordt gedacht.”

Onder de huidige ultraorthodoxe burgemeester zijn seculiere joden de stad uit gevlucht. Alalu: „De achterblijvers hebben van Jeruzalem een zeer problematische stad gemaakt. Dat gaat verder dan alleen religie. Ultraorthodoxe joden hebben ook grote sociaal-economische problemen. Ze werken vaak niet, betalen geen belasting en hebben de stad financieel en cultureel verarmd. Wijken die tien jaar geleden nog bruisten, zijn nu overbevolkte orthodoxe wijken geworden.”

De teruggetrokken Arabische kandidaat, Zohir Hamdan, zegt dat zakenman Arkadi Gaydamak de minst slechte kandidaat is. Gaydamak had hem gebeld, zegt hij, en had een voorstel: als hij zich zou terugtrekken uit de burgemeestersrace, dan zou Hamdan na de verkiezingen een baan krijgen als adviseur.

Hamdan stemde toe, maar verwacht niet dat Gaydamak veel voor de 200.000 Arabische inwoners van Jeruzalem kan betekenen. „Alle burgemeesterskandidaten zijn voor de exclusieve joodse claim op de gehele stad. Alle politici die we de laatste jaren in Jeruzalem hebben gezien, vinden hetzelfde. Alleen de namen zijn verschillend.”

Hamdan is mukthar (dorpshoofd) van Sur Baher, een Arabische wijk die in bezet Oost-Jeruzalem ligt. Arabische inwoners van Jeruzalem stemmen zelden of nooit. Een lokale imam verbood zijn aanhang in oktober nog te gaan stemmen. Hamdan, die wel voor een gang naar de stembus is, is onder de Palestijnse inwoners van Oost-Jeruzalem niet populairder geworden, zegt hij. „Maar ik zeg altijd: Palestijnen kunnen Tel Aviv niet bezetten zoals de joden Oost-Jeruzalem bezetten. We moeten het beste maken van de situatie en daarom in vredesnaam maar meedoen met deze verkiezingen.”