Brussel schrikt niet van geweld in Zagreb

Na twee recente aanslagen zagen de Kroaten hun kansen op EU-lidmaatschap slinken.

Maar ‘Brussel’ bekeek het „totaalplaatje” en vertrouwt de aanpak van de misdaad.

Na jaren talmen is er een doorbraak bereikt in de gesprekken tussen de EU en kandidaat-lid Kroatië. In het vorige week gepresenteerde tussenrapport is de Europese Commissie positief over de voortgang in het Balkanland. Ook Servië, officieel (nog) geen kandidaat-lid, krijgt een gunstig oordeel.

Het uitblijven van hervormingen bij politie en justitie, noodzakelijk voor een betere aanpak van de misdaad, was lange tijd het grootste struikelblok. „Maar er vindt in alle Balkanlanden een omslag plaats”, zegt Vladimir Radomirovic, commentator bij het gezaghebbende Servische dagblad Politika. „Politiekorpsen in de verschillende landen werken steeds meer samen. We willen allemaal bij de EU. Dankzij druk uit Brussel heerst er nu een volslagen andere mentaliteit.”

Vooral Kroatië haalt opgelucht adem. In dat land was grote zorg ontstaan over het toetredingsoverleg na twee brute moordaanslagen in de hoofdstad Zagreb. Begin oktober werd de jonge juriste Ivana Hodak voor haar appartement doodgeschoten. De moord werd direct in verband gebracht met de positie van haar vader, een beroemde advocaat die verdachten van oorlogsmisdaden verdedigt.

Was hier sprake van een incidentele afrekening? Of was dit het begin van een nieuwe campagne door de georganiseerde misdaad? Als reactie op de kritiek op het falende opsporingsbeleid ontsloeg premier Ivo Sanader zijn ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie.

Een cosmetische ingreep, want twee weken later al, op 23 oktober, volgde de tweede klap in het gezicht van de Kroaten. In het centrum van Zagreb ontplofte op klaarlichte dag een bom onder de auto van de uitgever-hoofdredacteur Ivo Pukanic van het weekblad Nacional. Pukanic, bekend vanwege zijn berichtgeving over oorlogsmisdaden en maffia, en zijn assistent stierven ter plekke.

„EU-toetreding zal hierdoor minstens tien jaar vertraging oplopen”, voorspelden Kroatische commentatoren. Maar die angst blijkt ongegrond. Brussel noemt in het voortgangsrapport corruptie en georganiseerde misdaad weliswaar „zorgelijk”, maar desondanks krijgt Kroatië voor het eerst uitzicht op toetreding: de onderhandelingen kunnen volgend jaar worden afgerond, waarna het lidmaatschap in 2011 werkelijkheid kan worden.

Het vertrouwen dat Brussel uitspreekt lijkt wat voorbarig, zeggen politieke waarnemers in Zagreb. Maar Brussel heeft gekeken naar „het totaalplaatje” dat veelbelovend is. „Zowel de regering-Sanader als de oppositie is zeer serieus in de aanpak van de georganiseerde misdaad”, zegt analiste Andrea Feldman. „Maar ze hebben nog veel moeite om vat te krijgen op de verstrengeling van misdaadkopstukken en ambtenaren. In de lagere echelons van ministeries en bij de politie en de geheime dienst zitten nog veel mensen die tijdens de Joegoslavische oorlogen profiteerden van smokkel en wapenhandel.”

In het politieonderzoek naar de moord op Pukanic, ‘operatie Balkan Express’, werken de Kroaten voor het eerst samen met de Servische politie – een belangrijke stap in de toenadering tussen de buurlanden die sinds de oorlogen in de jaren negentig als aartsvijanden door het leven gaan.

Het resulteerde in de arrestatie van twee verdachten aan de Kroatisch-Servische grens. „Hoe de politie in beide landen nu samenwerkt is niets minder dan een spectaculaire doorbraak”, zegt Politika-commentator Radomirovic. Behalve samenwerking tussen Servië en Kroatië is er volgens hem nu ook overleg tussen politiekorpsen in andere Balkanlanden, zoals Bosnië en Montenegro. „De maffiabendes op de Balkan werken nauw samen en staan sterk. De politie in de afzonderlijke landen kreeg lange tijd niets voor elkaar, ook omdat ze verstrengeld is met de georganiseerde misdaad. Maar de stal wordt nu uitgemest.”