Middenpartij profileert zich zonder bloedverlies

Jan Peter Balkenende is wel degelijk enorm druk en kan van zich afbijten. En het CDA oriënteert zich volop op de toekomst. De partij van het midden congresseerde dit weekend.

Zeg niet dat het CDA geen ideeën heeft, en geen duidelijke politieke keuzes durft te maken. Dat ze niet uithalen naar andere partijen. De PvdA kreeg een sneer van de partijvoorzitter, de fractieleider haalde uit naar de VVD en kwam met een opvallend voorstel. En de partijleider beet even venijnig van zich af.

Op het CDA-congres in Utrecht kregen zaterdag de financiële crisis en een pleidooi tegen het gedogen van coffeeshops de meeste aandacht. Premier en CDA-leider Balkenende pleitte voor een gedragscode, ofwel een „morele herbronning”, voor de financiële sector. Maar ineens begon de premier over zijn eigen zichtbaarheid bij de aanpak van de crisis. Nu heeft het CDA de stelregel dat je in een vlek niet moet wrijven, maar Balkenende had kennelijk erg de behoefte hier iets over te zeggen. Dat hij niet zichtbaar zou zijn, is vooral de schuld van de media. Hij somde op wat hij de voorbije weken allemaal had gedaan: hij was bij de Verenigde Naties geweest, had in China gepraat over de kredietcrisis, was nauw betrokken bij de overname van Fortis en de staatssteun aan andere banken en had veel overleg gehad met ondernemend Nederland. „Wat zichtbaar wordt in de media is niet mijn taak, maar het is wel goed dat u weet wat er allemaal gebeurt.” Hij complimenteerde minister Bos (Financiën, PvdA). „Door samen te staan voor de Nederlandse belangen en door partijpolitieke grenzen te overstijgen, zullen we deze crisis doorstaan.”

Fractievoorzitter Pieter van Geel sprak ook al uitgebreid over de kredietcrisis. Hij zei dat de VVD de tijdgeest tegen heeft. „Het ongebreidelde liberale gelddenken is niet de oplossing voor deze crisis. Nee, het is eerder de aanleiding geweest.” Mocht de koopkracht volgend jaar door de crisis tegenvallen, dan kan het kabinet dat niet compenseren, zei Van Geel. „Dat is onverantwoord. Dat zijn loze beloftes.” Dit leek hij vooral tegen coalitiegenoot PvdA te zeggen.

Partijvoorzitter Peter van Heeswijk, die zelden een partijpolitieke opmerking maakt, haalde openlijk uit naar de PvdA. Het CDA heeft volgens hem met creativiteit, ondernemerszin en dynamiek een antwoord op de problemen in de grote steden. „Er is veel tijd te winnen in een tijd dat Vogelaar [minister voor Wonen, Wijken en Integratie, PvdA] op centraal niveau, en te veel wethouders van de PvdA op lokaal niveau, het laten liggen’’, zei Van Heeswijk.

Balkenende, die precies zeven jaar de partijleiding in handen heeft, kreeg dit weekend in NRC Handelsblad van enkele partijprominenten de kritiek dat de inhoudelijke ontwikkeling van het CDA achterblijft. „Het CDA is programmatisch tot stilstand gekomen”, zei bijvoorbeeld senator Hans Hillen. Het was kritiek die een enkele CDA’er tijdens de lunch en de borrel na afloop wel beaamde. Maar het werd ook genuanceerd: het regeren neemt de partij nu eenmaal volop in beslag. En Balkenende kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor de inhoudelijke ontwikkeling van de partij. Dat moeten anderen doen; de premier heeft het daarvoor te druk. Anderen dan de premier moeten ook het CDA meer profiel geven.

Die taak had fractievoorzitter Pieter van Geel op zich genomen. Het gedoogbeleid van coffeeshops moet op de helling. Hij bepleitte de ‘nuloptie’, een volledig verbod op verkoop van softdrugs. Coalitiegenoot PvdA wees zijn voorstel dezelfde dag stellig af.

Uit deze onenigheid vloeit nog geen politiek bloed. Net zomin als bij Van Geels eerdere voorstel om kernenergie te overwegen – waar nu ook Balkenende zich positief over uitliet. Over een nieuwe kerncentrale zal een volgend kabinet moeten beslissen, en het CDA zal deze kabinetsperiode ook geen voorstel doen om coffeeshops helemaal te verbieden. Maar er was wel even een duidelijk punt gemaakt.

Op het congres werd de discussieronde Morgen begint vandaag afgesloten. Na bijeenkomsten in alle provincies hadden focusgroepen rapporten ingeleverd met ideeën voor de toekomst. Deze ‘gevoelsnotities’ werden kort besproken. Wat willen de CDA-leden bijvoorbeeld? De overheid moet strenger haar eigen regels uitvoeren, jongeren zouden op hun 18de een contract moeten tekenen waarin ze beloven zich aan de regels te houden, en een nieuw kenniscentrum zou de voordelen van de Europese Unie bekender moeten maken.

Hemelbestormend was het dus nog niet. Maar het CDA is dan ook de partij van het midden, die zich volgens een enkel kritisch lid wel wat activistischer en hartstochtelijker mag opstellen. Er werd in ieder geval hartstochtelijk meegezongen met een liedje met het refrein: „Het pad van Jan Peter/De koers van het CDA/Juist nu bewijst die middenweg zijn waarde.”

Lees over zeven jaar Balkenende op nrc.nl/binnenland