Kwellen uit gekweldheid in geestig gevoelstheater

Theater

Goemans Kroon Van den Brink, naar Thomas Bernhard, door toneelgezelschap MONK.

Regie: Joachim Robbrecht. Tournee t/m 24/1. Info: www.tgmonk.nl. ****

De twee actrices op het toneel spelen dat zij actrices zijn: al vijftien jaar hebben ze, zogenaamd, een theatercollectiefje. Veel heeft het hen niet opgeleverd. Hun onderzoek is vruchteloos gebleven, hun roem bleef beperkt tot de kleine zaal en voor grote rollen werden ze nooit gevraagd.

Licht vertekend slaat dat alles ook op Monk, het toneelgezelschap waar de echte actrices toe behoren. Monk is nooit doorgebroken naar een groot publiek. Degenen die naar Monk komen kijken, zijn collega’s en concurrenten, net als bij dat fictieve collectiefje. Toch is Monks nieuwe voorstelling Goemans Kroon Van den Brink ook voor anderen een traktatie.

De voorstelling draagt de namen van de spelers. Met Ellen Goemans en Maartje van den Brink als de acterende zussen en met Rutger Kroon als hun gestoorde broer. Monk zette het naar beroemde Duitstalige acteurs vernoemde drama Ritter, Dene, Voss van Thomas Bernhard naar haar eigen hand. De handeling werd van Oostenrijk naar Nederland verplaatst en zo bevinden de personages zich niet in een villa in Wenen, maar in Rotterdam-Hillegersberg. Het decor van Sarah Moeremans doet eerder aan een theater denken. Daarbinnen voert men ook voor elkáár een toneelstuk op.

„Gevoelstheater” noemt de broer de opwinding van zijn zusters denigrerend. Maar zelf spant hij de kroon. Rutger, die pas heel laat opkomt, houdt meteen een woedende monoloog. De uit Bosch en Duin naar het ouderlijk huis terug gesleepte psychiatrische patiënt doet wat alle helden van Thomas Bernhard doen. Hij fulmineert tegen de fundamenten van een beschaving waarvan hijzelf het ultieme product is. Rutger haat het theater, de Randstad en, bovenal, de Verlichting. Als ‘Verlichtingsvernietigingsfilosoof’ mept hij om zich heen. Hij is een fanaticus, een grootheidswaanzinnige, een infantiele narcist, een manipulator, een tiran. Rutger Kroon speelt die humorloze man zó dat je hard om hem kunt lachen.

Ook de zussen kwellen elkaar uit gekweldheid. Ook zij lijden aan elkaar, maar aan weggaan uit het verstikkende ouderlijk huis moeten ze niet denken: de macht der gewoonte is sterker dan henzelf. Maartje van den Brink als de oudste zus adoreert haar broer. Elk woord dat het ‘genie’ uitkraamt, schrijft zij eerbiedig op. Maar haar zus weet ze vilein te kwetsen. Ellen Goemans, dat jongere zusje, kankert aan één stuk door. Haar personage is het mooist opgedoft en het minst talentvol van alledrie en die nederlaag zet zij de anderen betaald.

Regisseur Joachim Robbrecht plaatst de vrouwen achter hoge planten, waar zij dekking zoeken. Tegen de broer vooral. Robbrecht, een jonkie nog, weet wel raad met de spelers en met Thomas Bernhard. Hij houdt de vaart erin, bezuinigt niet op doordenkertjes of dubbele bodems en laat Bernhards onnavolgbaar geestige taal ondanks de aanpassingen helemaal intact. Een lekker stuk, om het maar even plat te zeggen.

Anneriek de Jong