Halvering donaties door VSBfonds treft kunstsector

De gevolgen van de kredietcrisis worden merkbaar in de Nederlandse kunstsector. Dat blijkt nu het VSBfonds, de grootste particuliere geldschieter, heeft aangekondigd zijn donaties voor kunst en cultuur te halveren.

Het VSBfonds heeft volgend jaar nog 30 miljoen euro beschikbaar voor donaties, vergeleken met 62 miljoen in 2008. De halvering wordt veroorzaakt door de ineenstorting van bank en verzekeraar Fortis, het bedrijf waarin VSBfonds met 2 procent van de aandelen een groot belang heeft. Door de problemen bij Fortis en de enorme daling van het aandeel Fortis is het vermogen van het VSBfonds meer dan gehalveerd. Ook het wegvallen van het dividend dat Fortis ieder jaar uitbetaalde aan aandeelhouders is een zware tegenvaller.

Hoewel het VSBFonds vooral projecten financiert en niet de exploitatie van kunstinstellingen of festivals, noemt directeur Simon Reinink van het Amsterdamse Concertgebouw het financiële debacle bij het fonds een „zwaar verlies voor de culturele sector”. Zijn Concertgebouw is niet afhankelijk van subsidies van het fonds, maar hij wijst erop dat de giften van het fonds voor veel festivals van belang zijn. „Als zo’n grote financier wegvalt en ook sponsoren letten op hun centjes, dan heeft dat grote gevolgen.”

Het Utrechtse Festival aan de Werf heeft dat gemerkt. Het theaterevenement kreeg de afgelopen drie jaar van het VSBFonds 200.000 euro per jaar, ongeveer 10 procent van de begroting. Zakelijk leider Cobie de Vos wilde onlangs langsgaan om te praten over een vervolg: „Maar plots ging de deur dicht. Ik heb nog wel een vervolgafspraak, maar ik vrees het ergste. Het VSBFonds is een goede en betrouwbare partner voor het theater. Als die wegvalt, is dat een groot verlies voor de sector. Ik maak me ook zorgen over het door minister Plasterk opgelegde profijtbeginsel: we moeten meer geld uit de privésector halen. Maar als een solide partner als het VSBFonds al wegvalt, waar moeten we dan naartoe?”

Volgens een woordvoerder van het fonds is nog niet besloten wie komend jaar nog een donatie krijgt, wie buiten de boot valt of wie met minder genoegen moet nemen. „We weten dit sinds enkele weken. Er wordt nu gekeken hoe er gereorganiseerd gaat worden.” Het is mogelijk dat er gedwongen ontslagen vallen bij het VSBfonds.

Op dit moment heeft VSBfonds 52 miljoen aandelen Fortis. Het aandeel Fortis was vanmorgen 1,07 euro waard, waardoor het belang van het fonds nu 55 miljoen euro waard is.

[Vervolg VSBfonds: pagina 9]

VSBfonds

‘Profijtbeginsel lastig haalbaar’

[Vervolg van pagina 1] Ook in de beeldende kunst zijn instellingen als De Appel, W139 en V2 voor hun speciale projecten voor een groot deel afhankelijk van fondsen als het VSB. „Tot nu toe hebben we de gevolgen van de kredietcrises nog niet gevoeld”, zegt Ann Demeester, directeur van De Appel in Amsterdam. „Er zijn nog geen onmiddellijke effecten.”

Wel maakt de directeur zich zorgen over de verhuisplannen van het kunstcentrum. „Voor het nieuwe gebouw hebben we additionele gelden nodig en zullen we ook een aanvraag doen bij het VSB. Ik voorspel dat de fondsenwerving daarvoor niet eenvoudig zal zijn. Aan de andere kant: ook de aannemers zullen in prijs moeten zakken.”

Op de langere termijn, zegt Demeester, zal de kunstwereld de kredietcrises zeker gaan voelen. „De kunstmarkt zal onder druk komen te staan. Kunst blijft toch een luxeproduct, en dus het eerste wat je in tijden van nood overboord gooit.”

Rijst de vraag waarom het VSBFonds zo’n groot pakket aandelen heeft in Fortis. Dat komt door haar ontstaansgeschiedenis. Het fonds komt voor uit de oude VSB-bank die in 1990 fuseerde met de Nederlandse verzekeraar Amev. Bij de fusie werd met de opbrengsten, een groot pakket aandelen Amev, het VSBfonds gecreëerd. Een jaar later ging Amev op in een nieuw concern: Fortis. Het aandelenpakket werd omgezet in een groot belang in deze financiële onderneming. Door deze unieke geschiedenis was het fonds zeer nauw verbonden met Fortis. Het fonds hield al die jaren een fors belang, volgens directeur Joost van Lanschot omdat het juridisch pas in 2006 mogelijk was om echt op grotere schaal te diversificeren. In dat jaar zakte het belang van het fonds in Fortis tot onder de 5 procent omdat het niet meedeed aan een aandelenemissie van het concern.

In dat jaar werd er ook een plan gemaakt om het belang in Fortis te verminderen. Vanaf 2006 werd het belang langzaam afgebouwd en dit jaar werden er nog eens 16 miljoen aandelen verkocht. „Het plan om het aandelenbezit te spreiden, moest ertoe leiden dat het belang in Fortis eind 2009 zou zijn afgebouwd”, zei de woordvoerder. „We konden dit niet heel snel doen. Het dumpen van aandelen zou een negatief effect hebben gehad op de koers en bovendien zou er een signaalfunctie uitgaan want we zijn een grote aandeelhouder.”

Intussen benadrukken betrokkenen uit de kunstsector het belang van het fonds. Jola Klarenbeek van het theater Frascati, dat als ‘productiehuis’ ook jonge theatersmakers voorstellingen laat maken, zegt: „Het VSB Fonds is zo belangrijk omdat ze niet afstandelijk een aanvraag behandelen, maar in samenspraak. Ze denken mee over waar steun nodig is. Het fonds is heel flexibel, en weet duidelijk wat het wil. In ons geval is dat talentontwikkeling. Het Gasthuis, waarmee we onlangs fuseerde, kreeg vorig jaar ongeveer één ton euro ondersteuning, tien procent van de begroting.”

Frascati moet nog op gesprek, maar is niet bang voor een ‘nee’. Klarenbeek: „We zijn goede klanten, doen al jaren zaken, ik geloof niet dat dat opeens is afgelopen.”