Een moeder des vaderlands

Vrolijke muziek was het wapen van Miriam Makeba in de Zuid-Afrikaanse vrijheidsstrijd. Ze gaf de anti-apartheidsbeweging een gezicht en een stem.

Miriam Makeba wist van geen ophouden. Hoewel ze al een paar jaar geleden haar eerste afscheidstournee maakte, bleef ze actief. Vorige week trad ze nog twee keer op in Nederland (woensdag in Tilburg en vrijdag in Paradiso in Amsterdam). Gisteravond zong ze in Castel Volturno, iets ten noorden van Napels, tijdens een manifestatie tegen de georganiseerde misdaad in Italië. Onmiddellijk na haar optreden kreeg ze een hartaanval, waarna ze vannacht is gestorven. Ze was 76 jaar.

Twee nummers maakten Miriam Makeba wereldberoemd: het opzwepende Pata Pata en het intrigerende Qongqothwane, beter bekend als The Click Song, naar de klikkende geluidjes die ze ritmisch door haar zang strooide.

Zelf protesteerde ze trouwens altijd als er van ‘geluidjes’ werd gesproken. De klikjes die ze produceerde, vormden een essentieel onderdeel van het Xhosa, de Bantoetaal van haar jeugd.

Miriam Makeba was in Zuid-Afrika al een bekende zangeres, toen ze in 1959 een hoofdrol kreeg in de folkloristisch getinte theatershow King Kong en daarmee in Engeland ging optreden, samen met trompettist Hugh Masekela, haar toenmalige echtgenoot. Een jaar later kregen ze te horen dat hun terugkeer naar huis niet langer gewenst was, waarna Makeba tegenover een VN-commissie een boycot tegen Zuid-Afrika bepleitte.

Tijdens haar ballingschap, die ruim dertig jaar duurde, groeide Miriam Makeba uit tot heldin van de anti-apartheidsbeweging. Haar vitale verzet tegen het apartheidsregime en haar aanstekelijke mengeling van Afrikaanse volksmuziek en soepele swing maakten haar tot „een internationaal icoon”, zoals het Zuid-Afrikaanse ministerie voor cultuur vanochtend verklaarde.

Eind 1990 kwam ze triomfantelijk terug, mede op aandringen van de nieuwe leider Nelson Mandela. Dat ze bij sommige bevolkingsgroepen in Zuid-Afrika toch nog omstreden bleef, werd in 1997 duidelijk toen ze voor het eerst verscheen op een festival voor Afrikaanstaligen. Ze werd daar bekogeld met bierblikjes en koffiebekers en uitgemaakt voor „fokking kaffer”.

Maar voor de meeste andere Zuid-Afrikanen was ze een moeder des vaderlands geworden, die met haar trotse houding en haar uitdagende muziek veel voor haar land had betekend.