Als de baas niet zonder je kan, wil hij je niet kwijt

De kredietcrisis sijpelt door naar de arbeidsmarkt. Mensen met een tijdelijk contract staan als eerste op straat.

Maar met een slimme strategie kan het meevallen.

Daar zit je dan, met je jaarcontract. Toen je een half jaar geleden tekende, was er geen vuiltje aan de lucht. De kredietcrisis stond nog niet dagelijks op de voorpagina, van omvallende banken had je nauwelijks nog gehoord. En come on, je bent jong en hoogopgeleid! De werkloosheid is historisch laag en werkgevers staan te springen om mensen zoals jij. Maar let je even niet op, is de wereld veranderd.

Eerst het goede nieuws: de arbeidsmarkt is en blijft krap. Het aantal vacatures is met tweehonderdvijftigduizend ongekend hoog. En over een paar jaar zal de vergrijzing zo’n vlucht nemen dat werknemers niet aan te slepen zijn. Zeggen de deskundigen in elk geval.

Dan het slechte nieuws: de krapte op de arbeidsmarkt moet nu even wijken voor de gevolgen van de kredietcrisis. Conjunctuurgevoelige bedrijven als DAF (vrachtwagens), NedCar (auto’s) en NXP (halfgeleiders) hebben in reactie op het teruglopen van de orders hun flexibele en tijdelijke personeel al op straat gezet.

Intussen beginnen ook andere sectoren last te krijgen van de kredietcrisis – en slaan bedrijven massaal aan het bezuinigen. Dat gaat hoe dan ook ten koste van arbeidsplaatsen, zelfs als je niet bij DAF, NedCar of NXP werkt. Vaste krachten lopen voorlopig geen groot gevaar. Maar mensen met een tijdelijk contract – volgens de laatste cijfers van het CBS zo’n 11 procent van de werkende Nederlanders – lopen serieus het risico straks thuis te zitten.

Toch hoef je zelfs met een tijdelijk contract geen willoos slachtoffer van de kredietcrisis te zijn. Vijf tips om de crisis te overleven, van een auteur van managementboeken (Joep Schrijvers), een loopbaancoach (Munerya Doven) en een medewerker van FNV Jong (Rutger Groot Wassink).

1 Wees niet bang

Het is niet meer dan logisch dat je bang bent om je baan te verliezen. Maar probeer over die angst heen te stappen. „Angst zet je meteen op achterstand”, zegt Joep Schrijvers, auteur van managementboeken als Hoe word ik een rat?, de bestseller over kantoorpolitiek. „Als je uit angst gaat reageren, ben je niet meer met je werk bezig.” En er moet goed en geconcentreerd gewerkt worden, juist nu.

Angst verlamt, zegt ook loopbaancoach Munerya Doven van bureau Adesso Coaching. Het is daarom goed om stil te staan bij waar je precies bang voor bent. Daarmee leer je die angst te beheersen. „Ben je onzeker over je capaciteiten? Kun je de financiële risico’s van ontslag niet aan? Werk daar dan aan. Breng je sterke en zwakke punten in kaart. Probeer een financiële buffer op te bouwen, om de periode tussen twee banen te overbruggen.” En, zegt Doven: „Besef ook dat het niet het eind van de wereld betekent om een tijdje baanloos te zijn: ‘in between jobs’ wordt ook in ons land een geaccepteerd begrip.”

Voor wie niet vies is van een stukje psychologische oorlogsvoering heeft Schrijvers nog een tip: „Bang zijn is niet slim, maar je kunt wel proberen om je collega’s bang te maken door te zeggen dat het slecht gaat met het bedrijf. Dat geeft jou een voorsprong.”

2 Ken je baas

Realiseer je dat je baas net zo onder druk staat als jij. Híj is degene die van zíjn baas te horen krijgt dat hij moet bezuinigen. Voordat ze loopbaancoach werd, had Munerya Doven een leidinggevende functie bij Getronics PinkRoccade. „Ik had tien tot twaalf mensen in mijn team en wij kwamen in een reorganisatie terecht. Voor mij als leidinggevende was het in die situatie heel fijn dat er mensen waren die gewoon hard werkten en niet zeurden.”

Werknemers die met hun chef meedenken, begrip tonen en de stemming erin houden: die hebben absoluut een streepje voor. „Als je baas jou echt wil houden, is er genoeg speelruimte”, weet Doven uit eigen ervaring. „Dan zegt hij straks tegen zijn baas dat hij jou echt niet kan missen.”

Je leidinggevende bepaalt jouw lot, onderstreept ook Joep Schrijvers. Zie je baas dus als je allerbeste klant en zorg dat hij niet zonder jou kan. „Verplaats je in hem”, zegt Schrijvers. „Want hij moet het je gunnen. Hij moet denken: wat fijn dat zij er is!” (Steeds vaker: zij moet denken: wat fijn dat hij er is!)

Ook hier kan een milde vorm van manipulatie worden toegepast. Schrijvers: „Je weet dat je op een gegeven moment niets meer bent dan een kostenpost: een fte op een lange lijst. Daar doe je niets aan. Maar op microniveau spelen menselijke emoties een rol. Daar kun je sturen. Met enig manipulatief vermogen kun je het lot een handje helpen.”

Maak dus vandaag nog een psychologisch profiel van je baas. Is-ie gevoelig voor krokodillentranen: pers ze eruit. Heeft-ie aandacht nodig? Zorg dat je naast hem staat in de lift en gooi al je empathie in de strijd.

Vergeet niet dat een baas zich zeker in slechte tijden vaak alleen voelt: al die verantwoordelijkheid, slapeloze nachten, geen bonus dit jaar. Dus niet kankeren, maar vragen hoe het gaat. Geef hem een complimentje (dat krijgen bazen nooit, vinden bazen). Zeg de zin die hij het liefst hoort: kan ik iets voor je (de afdeling, het bedrijf) doen? Je kunt natuurlijk nog verder gaan in het leren kennen van je baas, maar pas op: dat kan zich ook tegen je keren.

3 Maak jezelf onmisbaar

Misschien wel de belangrijkste tip – en volgens bazen te vaak over het hoofd gezien: doe je werk gewoon heel goed. Dat betekent met name: doe eens iets extra’s.

Bedrijven zien tijdelijke contracten vaak als proefperiodes: zo geven zij jong talent een kans om zich te bewijzen. Maar dan moet dat talent die kans dus wel grijpen. Dat betekent: niet emmeren over werktijden of secundaire arbeidsvoorwaarden – dat begrijpen bazen totaal niet, vooral niet als zij zelf zijn begonnen met werken in tijden dat het allemaal wat minder was.

Doe keihard je best en zorg dat je baas dat merkt, zegt loopbaancoach Munerya Doven. „Werk hard en profileer jezelf binnen het bedrijf. Deel je successen met je collega’s. Zij zijn je ambassadeurs. En laat ook je leidinggevende telkens weten wat je hebt bereikt.”

Dat laatste niet te expliciet natuurlijk: streberige types die steeds wijzen op hun eigen successen zijn nergens populair. Maar als een vertrouweling van de baas tegen hem zegt dat jij zo goed bent... kijk, dát helpt.

Iets manipulatiever: zorg dat jij de enige bent die alles van een bepaald onderwerp weet. Zorg voor een uniek en uitgebreid netwerk, voor expertise. „Als ze jou dan laten gaan, gaat er kennis verloren”, zegt Joep Schrijvers. „Dat wil geen enkele werkgever.”

Doven: „Pak projecten op die langer duren dan jouw contractperiode. En neem belangrijke zaken aan, waar je collega’s geen tijd voor hebben.” Sta dus vooraan als de klussen worden verdeeld en schuw de concurrentie niet. „Als er één moment is dat er geconcurreerd moet worden, is het nu”, zegt Schrijvers. „Dat vind je misschien een naar idee, omdat je denkt dat je collega’s je vrienden zijn. Wake up!”

En als je collega’s wel echt je vrienden zijn, maar zij hebben een vaste aanstelling en jij nog niet, dan nemen ze je dat beetje concurrentie heus niet kwalijk.

4 Wees pro-actief

„Vragen of je mag blijven? Gatver”, walgt Joep Schrijvers. „Dat is zulk afhankelijk gedrag. Je gaat in een slachtofferrol zitten en ik kan je één ding verzekeren: dat wekt alleen maar irritatie. Je baas wil een mondige professional. Bovendien: als jij gaat vragen of je contract wordt verlengd, kan je baas denken: ‘Aha, zij is dus al met plan B bezig, dat komt goed uit.’”

Loopbaancoach Munerya Doven pleit juist wel voor communicatie: „Heb een goed gesprek met je leidinggevende. Laat hem weten dat je graag voor z’n bedrijf werkt en dat je het naar je zin hebt. Vraag hem vervolgens hoe hij jouw toekomst ziet binnen het bedrijf.”

Wél vragen, zegt ook Rutger Groot Wassink, beleidsmedewerker bij FNV Jong: „Het is niet meer dan normaal om anderhalve maand voor het verstrijken van je opzegtermijn bij de baas aan te kloppen. Hij hoeft niet naar jou toe te komen, dus stap zelf op hem af. Je hoeft niet op je knieën, maar je kunt wel in alle openheid vragen hoe het verder gaat. Zeg gewoon: ‘Luister, mijn contract loopt af, het gaat goed en ik vind het leuk hier, dus ik ben benieuwd hoe het verder gaat.’”

Wees duidelijk over je ambities, maar dreig nooit. Wie zegt ‘als ik niet dit of dat krijg, ga ik wel elders werken’ riskeert als antwoord: doe dat vooral.

5 Herken de signalen en wees voorbereid

Als je op de schopstoel zit, is het handig om dat ruim van tevoren te weten. Rutger Groot Wassink: „Stel je voor dat je baas twee dagen voor het aflopen van het contract voor je neus staat en je naar huis stuurt. Dan sta je met lege handen.”

Zorg dus dat je warm contact hebt met mensen uit de hofhouding van de baas. Joep Schrijvers: „Ga met ze lunchen, dan kom je al een heleboel te weten. Mensen uit de hofhouding laten graag merken dat ze op de hoogte zijn. Let verder goed op de signalen. Gaat je baas jou uit de weg? Oppassen! Heb je een collega die wordt gemeden door de hofhouding? Negeer ’m ook, want deze collega gaat eruit.”

En als je merkt dat je zelf gemeden wordt? „Mijn intuïtie zegt dat je dan maar beter kunt vertrekken”, zegt Schrijvers. „Zorg in dat geval voor een plan B, wat ik sowieso iedereen aan kan raden. Je moet altijd rondkijken naar een andere baan. Als je dat niet doet, ben je dom bezig.”

„Blijf nooit stil zitten”, zegt ook loopbaancoach Munerya Doven. „Kijk om je heen, gebruik je netwerk, lees vacatures en spreek met headhunters. Het is altijd makkelijker om vanuit een baan naar een andere baan te solliciteren.”

Wees overigens niet al te open over je ambities buiten het bedrijf, waarschuwt ze. „Alleen als het echt zeker is dat je contract niet wordt verlengd, kun je met je baas gaan praten over je sollicitaties. Dan kan hij je misschien nog verder helpen met een fantastische aanbevelingsbrief.”