Zelden werd de tijd zo helder betrapt

Vroeger had je faxkunst. Nu de fax bijna is uitgestorven, is ook de faxkunst wijlen. Ik herinner me nog een schitterend werk van de Amerikaanse kunstenaar David Hammons waarin een machine die faxen uitspuwde blikvanger was. Dat was in 2000. Lang geleden. Nu is er kunst op het internet, een technologische revolutie vele malen heftiger dan die van de fax. Er is dan ook veel meer internetkunst dan faxkunst. Je kunt bijvoorbeeld instructies vinden om zelf een kunstwerk te maken in de stijl van je grote voorbeeld, zoals een mobile van Alexander Calder. Zijn mobiles kon je al een vroege vorm van interactieve kunst noemen; gemaakt door de kunstenaar, bewogen door wind, tocht of adem. Op de website www.mine-control.com kun je een Calder virtueel laten bewegen.

Behalve dit soort afgeleiden is er ook speciaal voor het internet gemaakte kunst. Een bekend voorbeeld zijn de ‘zachtjes bewegende’ gedichten van Tonnus Oosterhoff. Een ander voorbeeld is The World’s First Collaborative sentence van de Amerikaanse internetpionier Douglas Davis, een project dat al loopt sinds 1994, lang voor de fax begon te sterven, en waaraan iedereen een bijdrage kan leveren, als je er maar geen punt in zet. Het project is opgenomen in de collectie van het Whitney Museum for American Art. In het begin bestond het uit tekst, nu bevat het ook foto’s en geluid.

Je zou kunnen zeggen dat dit project van Davis een voortzetting is van een soort kunst die er al was voor het internet bestond. Denk bijvoorbeeld aan het cadavre exquis van de surrealisten uit 1920. De internetvorm is alleen schaalvergroting. Maar wat voor een schaalvergroting. Publieksparticipatie bestond ook al voor het internet, maar nu is die niet marginaal meer. Het heeft geleid tot een groot aantal projecten waarvan de status niet helemaal duidelijk is. Is het kunst, is het folklore? Het schemergebied daartussen is verrukkelijk groot geworden. Kijk bijvoorbeeld naar Youngme - Nowme een project dat de tijd betrapt op zo’n heldere manier dat je er van huivert. Frank vroeg mensen een jeugdfoto van zichzelf op te sturen naar colorwar2008.com en een nieuwe foto te maken onder zo precies mogelijk dezelfde omstandigheden. Dus zie je een man van 35 op zijn buik op een schapenvacht liggen. Of een meisje met bril net zo naar de camera lachen als 20 jaar geleden, of een gezin in een huiskamer staan, de dochter nu bijna groter dan de vader, de vader grijs, de meubels anders. Alleen de trap is hetzelfde gebleven. Of hangt er nog dezelfde kunst aan de muur?

Bianca Stigter