Voor 5 miljoen dollar mogen ze weg

KLM is begonnen met de vervanging van zijn oude Fokkers, door Embraers uit Brazilië. Binnen de holding met Air France vliegen al veel van dit soort toestellen en dat gaf de doorslag.

Lolke van der Heide

De Embraer 190 in KLM-kleuren stijgt op van luchthaven São José dos Campos voor een proefvlucht. In de cabine hangt de geur van verse lak en leren stoelen. De overbodige niet-roken-lampjes zijn vervangen door de waarschuwing Turn off electronic devices, de ramen zijn extra groot. „Dit is een van de meest geavanceerde toestellen en hij vliegt geweldig”, zegt testpiloot Michel Weijand van KLM. De Braziliaanse Embraer wordt de komende jaren de gezichtsbepalende vervanger van de Fokker 100 in de vloot van KLM Cityhopper, die in Europa de verbindingen naar kleinere luchthavens verzorgt.

KLM Cityhopper beschikt nu over een vloot van uitsluitend Fokker-toestellen in drie types: de Fokker 100 en 70 hebben straalmotoren, de Fokker 50 is een propellervliegtuig. Ze zullen allemaal verdwijnen, om te beginnen met 15 van de 20 Fokker 100’s. Directeur Michel Coumans van KLM Cityhopper roemt de Fokkers en neemt met spijt afscheid, zegt hij in de fabriek van Embraer bij São Paolo. „De Fokkers komen op leeftijd. Er waren te vaak technische problemen, waardoor de kosten opliepen. Ze moesten worden vervangen, daar zat niets anders op.” Coumans had graag een doorstart gezien van Fokker. Luchtvaartondernemer Jaap Rosen Jacobson kwam al snel na het faillissement van Fokker, in 1996, onder de naam Rekkof met het plan voor een nieuwe versie van de Fokker 100. Coumans: „We hebben serieus naar Rekkof gekeken, maar de situatie bleef te onzeker.”

Veel keus bij het uitzoeken van een alternatief voor de Fokkers had KLM niet. Op de markt voor regionale straalvliegtuigen (vliegtuigen met 50 tot 120 stoelen) zijn slechts twee bedrijven actief: het Canadese Bombardier en Embraer. KLM koos voor de Brazilianen. Belangrijk bij de afweging was het feit dat Régional, een dochterbedrijf van Air France, al een grote vloot van Embraers heeft. Binnen Air France-KLM kunnen de dochters zo veel kosten besparen door onderdelen en kennis uit te wisselen. De Embraer 190 heeft een cataloguswaarde van 38 miljoen dollar. Wat KLM Cityhopper er voor betaalt wil Coumans niet kwijt.

Wereldwijd vliegen er meer dan 1.300 Embraer jets rond en toch blijft de fabrikant onder het grote publiek vrijwel onbekend. „Mensen buiten de luchtvaartsector vragen me wel eens: ‘Brazilianen, kunnen die vliegtuigen maken?’”, zegt Coumans, „Maar Embraer doet dat al heel lang en levert een prima product af.”

Empresa Brasileira de Aeronáutica begon in 1969 als staatsbedrijf met de bouw van vliegtuigen bij Sao Paulo. In 1994 werd het bedrijf geprivatiseerd. De propellervliegtuigen die Embraer aanvankelijk bouwde, kregen geen goede reputatie – de Embraer 110 Bandeirante stortte nog al eens neer. Vanaf begin jaren negentig ging het bedrijf over op de productie van straalvliegtuigen. João Alfredo Paiva, ‘marktstrateeg’ bij Embraer, verzekert dat de straalvliegtuigen van zijn bedrijf volkomen veilig zijn. De statistieken steunen hem. Geen enkele jet is sinds de eerste vlucht in 1995 verongelukt.

Embraer produceert met zijn grootste toestel, de 195 uit de E-serie (108 tot 122 stoelen) een vliegtuig dat in grootte vergelijkbaar is met de Airbus 318. Willen de Brazilianen uiteindelijk de ‘grote twee’, Airbus en Boeing naar de kroon steken? Paiva is bedachtzaam: „We hebben geen plannen voor grotere toestellen, maar wat niet is, kan nog komen.”

KLM denkt dat het aanbod van regionale toestellen de komende jaren zal verbreden. In Rusland, Japan en China werken fabrikanten aan de ontwikkeling van vliegtuigen. „Ik ben er van overtuigd dat de Chinezen er in zullen slagen een nieuw toestel op de markt te brengen”, zegt Jan Witsenboer, directeur vlootontwikkeling van KLM. Voor Cityhopper is dit een reden om nog even te wachten met het zoeken naar opvolgers voor de Fokker 70 en de Fokker 50.

Intussen zit KLM in zijn maag met de oude Fokkers, die weg mogen voor 3 miljoen tot 5 miljoen dollar per stuk. Er hebben zich „verscheidene” gegadigden gemelden, zonder dat er een toestel is verkocht, zegt KLM.

Fokker Services, de divisie van Stork die het onderhoud van de Fokkervloot van alle maatschappijen verzorgt, hoopt dat de afgedankte toestellen ergens in dienst blijven. Grote maatschappijen als KLM vervangen hun vliegtuigen meestal als ze tussen de 20 en 25 jaar oud zijn. Maar kleinere bedrijven kopen uit kostenoverwegingen liever oude toestellen. „De Fokker-100’s van KLM zijn twintig jaar oud, maar ze kunnen nog wel twintig jaar mee als ze goed worden onderhouden”, zegt een woordvoerder. Hij trekt een vergelijking met de Boeing B52 bommenwerpers van de Amerikaanse luchtmacht, die ruim 40 jaar oud zijn en nog steeds dienst doen.

Fokker Services houdt er wel rekening mee dat er minder onderhoud komt voor de Fokkers, doordat toestellen naar landen gaan waar de vliegtuigen onder eigen beheer worden nagekeken. Het onderhoudsbedrijf kijkt daarom alvast naar alternatieve vliegtuigtypes voor onderhoud. Met Embraer zal dat niet lukken. Het onderhoud voor de Embraer 190, gaat naar het Duitse Nayak.