Is zwart wel zwart?

de proefjesfabriek

Maakt één stofje rode inkt rood, of zwarte verf zwart? Of zijn kleuren meestal mengsels van allerlei andere kleuren? Dat kun je onderzoeken voor viltstiften. Je moet dan een kleurenmengsel uit elkaar kunnen halen. Maar dat is niet zo moeilijk.

Wat heb je nodig? Koffiefilters, twee jampotjes met deksel, water, brandspiritus of whisky en viltstiften met verschillende kleuren.

Wat moet je doen?

- Knip uit de koffiefilters rechthoekige stukken filterpapier, die goed in een jampot passen (dus ongeveer 1 centimeter smaller en 1 centimeter korter dan de jampot).

- Zet met de viltstiften een rij stippen op ongeveer 2 centimeter van de onderkant van dat filterpapier, en ongeveer 1 centimeter uit elkaar.

- Vul een jampot met een bodempje (een halve centimeter) water.

- Zet het papier erin met de stippen naar beneden (de onderkant staat in de vloeistof, maar de stippen niet).

- Schroef de deksel voorzichtig op de jampot en laat die een tijdje staan, zodat de vloeistof langzaam van beneden af het papier in kan trekken. Wat gebeurt er met de stippen?

- Doe nu de proef met een nieuw papiertje, maar vul dit keer de jampot met whisky of met een mengsel dat voor de helft uit water en voor de helft uit brandspiritus bestaat. Wat gebeurt er dan?

Waarom is dat zo?Je hebt het nu zelf gezien: sommige kleuren bestaan uit een mengsel van andere kleuren. Hoe zijn ze nu van elkaar gescheiden? Het komt doordat sommige kleurstoffen liever op het papiertje zitten dan in water. Zulke kleurstoffen zullen dus minder snel en minder ver met water mee omhoog reizen. In spiritus of alcohol voelen alle kleurstoffen zich meer thuis dan op het papiertje. Daarom reizen ze nu allemaal verder mee.

Met dank aan dr. Jan van Maarseveen van de Universiteit van Amsterdam. Kijk verder op: www.nrc.nl/kleinewetenschap