ICT'er wil zich niet in de put laten praten

De ICT-sector moet zich schrap zetten voor een zwaar jaar, waarschuwt onderzoeksbureau Gartner. Op de ITXpo in Cannes zoeken IT-managers naar manieren om de recessie te overleven.

Hoeveel synoniemen zijn er voor het woord ‘slecht’? De medewerkers van onderzoeksbureau Gartner leefden zich deze week uit tijdens de openingspresentatie van de ITXpo in het Zuid-Franse Cannes. „2008 leek een redelijk jaar te worden voor de ICT-industrie, maar in een paar weken tijd is het beeld compleet veranderd”, zegt Peter Sondergaard, analist van het onderzoeksbureau dat de grootste bedrijven ter wereld adviseert bij hun ICT-organisatie.

Op het podium waar Cannes eens per jaar de filmsterren toejuicht, schetst de Gartner-analist een treurig beeld voor een gehoor van 3.000 Europese ICT-professionals. „2009 wordt een zwaar jaar, met krimpende budgetten omdat de omzetten tegenvallen. Er gaan ontslagen vallen.” In 2008 zouden ICT-budgetten met 8 procent groeien, maar het wordt volgens nieuwe inzichten hooguit 3 procent. In 2009 wordt rekening gehouden met een nulgroei en het kan nog slechter worden.

Het is een rare crisis. Grote technologiebedrijven als HP, IBM, Microsoft en Google lieten in het derde kwartaal van 2008 nog hoopvolle cijfers zien. Gartner is zelf verrast door de snelle kentering. Een maand geleden waren de vooruitzichten aanmerkelijk minder negatief. Maar door de kredietcrisis verwacht Gartner dat de wereldwijde ICT-uitgaven in 2009 niet langer uitkomen op 3.708 miljard dollar, maar op 3.522 miljard. Ook deze cijfers kunnen nog slechter uitvallen. „Voor deze ene keer hopen we ongelijk te hebben”, zegt een van de analisten tegen een zaal vol chief information officers, die de ICT-afdelingen van hun bedrijf runnen. „Pffrt”, verzucht een Nederlandse bezoeker later, „als iedereen zich door Gartner in de put laat praten, komt het ook nog echt uit.”

Volgens Gartner zijn verstandige bedrijven in het afgelopen jaar al bezig geweest om hun ICT-budgetten te reduceren. In 2009 wordt in ieder geval minder geld besteed aan nieuwe hardware (servers, computers) en automatiseringsdiensten. Het aantal externe medewerkers zal veelal krimpen en nieuwe ICT-projecten worden extra kritisch bekeken. Bestaande contracten worden heronderhandeld tegen scherpere prijzen. Aan de andere kant: veel kosten kunnen niet maar zo geschrapt worden, omdat ze in langlopende contracten gegoten zijn. De bedrijven die de recessie het hardst zullen voelen zijn de hardwareleveranciers en de dienstverleners. En wat betreft de werknemers op de ICT-afdeling: het verminderen van de hoeveelheid personeel staat op nummer één van de tien geboden die Gartner-analisten hebben opgesteld om ICT-kosten te reduceren. Technische besparingen zijn ook mogelijk, bijvoorbeeld door efficiënter gebruik te maken van servers en datacentra. Of door software niet meer zelf te kopen, maar als online dienst af te nemen tegen een vast maandbedrag.

In de VS en Europa zijn de vooruitzichten het negatiefst, maar niet overal is het kommer en kwel, benadrukt Peter Sondergaard: „Ook al vallen de groeicijfers in nieuwe markten als China, India en Brazilië wat tegen, er is nog steeds groei. Dus daar valt geld te verdienen.”

De groei van de ICT-budgetten ligt in de westerse wereld op het niveau van 2002 en 2003, toen de ICT-uitgaven na de dotcomcrisis grotendeels bevroren werden. Toch zijn de crises niet helemaal met elkaar te vergelijken. In die jaren werd informatietechnologie soms nog gezien als luxe. Anno 2008 zijn organisaties zo afhankelijk van telecommunicatie en automatisering dat het niet mogelijk is om ergens de stekker uit te trekken zonder daarmee bedrijfsprocessen te verstoren.

ICT is nog steeds hét middel om de bedrijfsvoering te verbeteren en innovatie te bevorderen, zegt Sondergaard. „Slechte tijden zijn doorgaans een goed moment om veranderingen door te drukken. Maar dat vergt wel een ander soort leidinggevende op de ICT-afdelingen. Niet iemand met alleen technische kennis, maar een persoon die op z’n minst een andere afdeling geleid heeft en in de directiekamer z’n mannetje staat.”

Door de nadruk op recessie en de noodzaak van kostenbesparingen vinden de Nederlandse bezoekers de stemming op de ITXpo maar matjes. Ze komen naar de conferentie om te netwerken en nieuwe deals te sluiten, maar vinden de voorspellingen op de ITXpo „wel heel erg pessimistisch”. Enkele tientallen Nederlandse ICT-managers en consultants hebben zich verzameld bij een discussie over de stand van zaken in de Nederlandse ICT-sector. Ze zijn verantwoordelijk voor ICT-afdelingen van ministeries, grote bedrijven en banken. Hun problemen blijken redelijk universeel.

Er worden op ICT-afdelingen vaak te veel verschillende softwarepakketten bijgehouden. Dat is prijzig en maakt veranderingen onnodig complex. Sommige organisaties zijn nog sterk afhankelijk van verouderde software op essentiële punten in de bedrijfsvoering. Die software kan alleen nog ‘bediend’ worden door oudere medewerkers met specialistische kennis. Deze generatie babyboomers staat echter op het punt om met pensioen te gaan, en daarmee verdwijnt veel kostbare kennis. Door bezuinigingen lijkt er geen geld om de oude systemen bijtijds om te bouwen naar softwareplatforms die wel op de toekomst voorbereid zijn. „Maar één voordeel van de recessie is dat er makkelijker aan goed personeel te komen is”, zegt een van de discussiedeelnemers.

Automatiseringsbedrijven op de ITXpo beamen dat het moeilijker is nieuwe opdrachten binnen te krijgen. Daarom wordt geëxperimenteerd met nieuwe betaalvormen om toch aan klanten te komen. Het bedrijf Everest uit Den Bosch (160 werknemers) maakt software voor de zwaar getroffen financiële sector. Everest biedt no cure, no pay aan. Verkoper Peter Drost: „Als het product niet levert wat het moet doen betaalt de klant niets, hooguit wat consultancy-uren.”

ICT-projecten moeten zichzelf terugverdienen. Drost: „Binnen drie maanden moet de investering eruit zijn, anders maak je geen kans.” Nu de budgetten slinken probeert het bedrijf, dat onder meer software voor hypotheekadviezen verkoopt, ook klanten te winnen door pas achteraf een prijs per geslaagde transactie te vragen. „Sommigen bedrijven hebben geen geld om te investeren, maar zijn wel geïnteresseerd.”

Volgens Drost zijn de alternatieve financieringsmogelijkheden het gevolg van de dalende budgetten. „In goede tijden is the sky the limit. Dan ben je wel gek als je zulke aanbiedingen doet. Maar de komenden maanden worden zwaar. Er zullen straks heel wat automatiseerders omvallen, die weinig langlopende contracten hebben.”

Overigens wordt niet overal beknibbeld op budgetten. De ministerraad keurde vorige week nog een investering van 250 miljoen euro goed om de rijksdienst beter te automatiseren. Een groot deel daarvan gaat naar het bouwen van een nieuwe digitale werkplek voor de 120.000 ambtenaren van alle grote departementen. Zij kunnen, als dat project slaagt, straks onafhankelijk van plek of tijdstip werken in een uniforme omgeving. Tot nu toe heeft vrijwel elk departement een andere infrastructuur.

Flexibel werken vergt weliswaar grote ICT-investeringen, maar levert grotere besparingen op als het gaat om huisvesting, het wagenpark en files. Bedrijven in de ICT-sector als Microsoft, HP en Cisco draaien al een tijdje met flexibele werkplekken in hun Nederlandse vestigingen. Hun personeel werkt thuis, onderweg en op kantoor. Inmiddels volgen ook andere organisaties, zoals de Rabobank. De mening van de Nederlandse ICT-top: zulke aanpassingen zetten meer zoden aan de dijk dan het snijden in ICT-budgetten.