De lezer schrijft over stemadviezen in de krant

Talloze Amerikaanse kranten hebben een stemverklaring gegeven voor Obama of McCain. Er worden zelfs ranglijsten bijgehouden van kranten die zijn ‘omgegaan’ sinds de presidentsverkiezingen van 2004. The New York Times meldt dat zij met een keuze voor Eisenhower in 1956 voor het laatst een Republikeinse kandidaat heeft aanbevolen. Nederland kent niet een dergelijke traditie. Een scherp profiel zou niet goed mogelijk zijn in een land met een stelsel van evenredige vertegenwoordiging, zo wordt wel gezegd. Al kan uit sommige commentaren wel het een en ander worden afgeleid. Ook NRC Handelsblad spreekt geen duidelijke voorkeur uit voorafgaand aan verkiezingen (met uitzondering van het EU-referendum).

Toch vraag ik mij af of er zelfs in een coalitieland niet meer mogelijk is, zoals een standpunt voor of tegen voortzetting van een coalitie of een voorkeur voor het onderwijsprogramma van partij X en milieubeleid van partij Y. Zijn er nog andere redenen waarom de redactie geen stemverklaring uitspreekt?

M. Peters Utrecht

De krant antwoordt

NRC Handelsblad geeft geen stemadvies bij verkiezingen – niet voor Nederland en niet voor het buitenland. Vroeger, in het verzuilde Nederland, bestond de traditie van een stemadvies wel. Zo hadden de twee kranten waaruit NRC Handelsblad in 1970 zou ontstaan de gewoonte bij Tweede Kamerverkiezingen hun lezers op te roepen om VVD te stemmen. De nieuwe krant brak met die traditie. In het eerste commentaar, afgedrukt onder de kop ‘Onze beginselen’ (zie ook nrc.nl/krant), staat dat de redactie de lezers in staat acht zelf te bepalen wat het beste voor hen is. „Dit belet ons ook ons te binden aan enigerlei partij of fractie.”

Aan die regel houden we ons nog steeds, om onze onafhankelijkheid te bewaren.

Ook bij verkiezingen in het buitenland brengen wij geen stemadvies uit. Daar zijn argumenten voor en tegen bij te bedenken. Bij andere, op het oog minder belangrijke kwesties, staan wij wel klaar met een oordeel. Waarom dan niet bij deze verkiezingen die de hele wereld aangaan? Toch heeft de pretentie dat burgers van een ander land naar zulke raad hebben te luisteren iets potsierlijks. Dat geldt misschien minder voor een, ook in de VS, veelgelezen en invloedrijk Engelstalig opinieblad als The Economist, dat vanuit Londen steevast oordeelt op welke president de Amerikanen het beste kunnen stemmen.

Maar hoe waardevast zo’n oordeel is, is de vraag, omdat kranten het nogal eens herzien zodra de president met zijn werk begonnen is. De mening van de krant moet geen dagkoers zijn. Een voorbarig oordeel kan bovendien onze onafhankelijkheid compromitteren. Als je bij een verkiezing een partij of kandidaat voluit steunt, dan komen alle volgende commentaren in dat teken te staan. Hoe geloofwaardig is het als je die persoon of partij vervolgens op beleid bekritiseert of juist looft?

Aan de vooravond van het Nederlandse referendum over de Europese ‘grondwet’, in 2005, schreven wij dat we geen stemadvies wilden geven, behalve „ga hoe dan ook stemmen”. We voegden er wel aan toe dat „Europese eenwording, onder vuur maar door deze krant wel gewenst” mét grondwet beter af zou zijn dan zonder. Dat was een indirect pleidooi voor ‘ja’, maar daarbij ging het niet om de verkiezing van een persoon of partij. We gaven een oordeel over een concrete verdragstekst.

Dat we geen stemadvies geven in de Amerikaanse verkiezingen betekent overigens niet dat we een bloedeloze afstandelijkheid bewaren. Over Obama versus McCain schreven we een week geleden dat beide kandidaten een breuk met de Bush-jaren zouden betekenen en we concludeerden dat het nieuwe politieke engagement van de Amerikaanse burger op zichzelf al winst was. We noemden Obama „tolk van een generatie die snakt naar verandering”.

Maar we hebben nu alleen nog zijn beloften, we zullen in onze commentaren zijn beleid beoordelen. En zijn daden, achteraf.

Reacties: nrc.nl/lezer schrijft. Nieuwe kwesties, voorzien van naam en woonplaats, naar lezerschrrijft@nrc.nl