Renteverlagingen zullen weinig helpen

De Europese Centrale Bank, de Bank of England en de Zwitserse Nationale Bank hebben de rente gisteren scherp verlaagd, met respectievelijk 50, 150 en 50 basispunten. Dat is heel dapper en doortastend. Maar de centralebankiers lopen nog steeds het gevaar ten prooi te vallen aan het ‘Syndroom van Knut’ als zij er niet in slagen te voorkomen dat de teruglopende financieringsstroom van de banken de economie laat droogvallen.

De kortetermijnrente – 3,25 procent in de eurozone, 3 procent in Engeland en 2 procent in Zwitserland – is naar recente maatstaven gemeten laag. Maar de Amerikaanse rente staat op 1 procent. Er zullen meer renteverlagingen komen in Europa, als de financiële en de economische situatie daarom vragen. En dat lijkt steeds waarschijnlijker.

De centralebankiers hebben al hun inflatieangst opzijgezet en hopen allemaal dat de banken het op eigen kracht kunnen redden. De banken willen nog steeds niet aan elkaar lenen, zelfs niet tegen een hoge rente, en proberen hun kredietverlening aan de reële economie terug te schroeven. Die terugtrekkende beweging zal alleen maar sterker worden als gevolg van de stijgende verliezen – de huizenprijzen dalen scherp in Engeland en de problemen in Oost-Europa oefenen een zware druk uit op de eurozone.

De nakende recessie is zowel oorzaak als gevolg van de kredietproblemen. Hogere verliezen verminderen de mogelijkheden en de bereidheid van banken om kredieten te verstrekken, en de afnemende kredietverlening vermindert de economische activiteit. Maar de renteverlagingen van de centrale banken zijn niet in de eerste plaats antirecessiemaatregelen om de kredietverlening te stimuleren. Samen met de liquiditeitsprogramma’s van de centrale banken en de herkapitaliseringsprogramma’s van de overheden maken ze deel uit van een poging om het financiële systeem draaiende te houden.

Deze renteverlagingen zijn indrukwekkend, maar zullen waarschijnlijk weinig effect sorteren. Als debiteuren en banken allemaal hun leenpercentages willen terugdringen, is zelfs een negatieve reële rente niet bepaald aanlokkelijk meer. Dat was althans meer dan een decennium lang de ervaring in Japan. De Verenigde Staten leren nu een soortgelijke les.

Toen koning Knut de getijden beval te stoppen, dacht hij niet echt dat ze hem zouden gehoorzamen. De Vikingkoning wilde op deze manier slechts tot uitdrukking brengen dat sommige krachten nu eenmaal sterker zijn dan het woord van een koning. De strijd tussen de monetaire autoriteiten en de financiële getijden is zelfs nog ongelijker. De getijden zijn aan de winnende hand. De autoriteiten mogen blij zijn als ze wegkomen met een milde recessie.

Edward Hadas