Rechtspleging in virtuele werelden

Naarmate er meer gehandeld wordt in virtuele omgevingen, worden recht en betrouwbaarheid belangrijker. Welk strafrecht geldt in ‘Second Life’?

Bijna 70 procent van de deelnemers aan Second Life (SL) krijgt te maken met diefstal, vernieling en stalking, zo blijkt uit onderzoek van het Platform voor de Informatiesamenleving en het Platform Virtuele Werelden (EPN/PVW).

Bewoners zijn niet tevreden over de manier waarop eigenaar Linden Labs klachten over overtredingen afhandelt. Ze willen meer transparantie en meer zeggenschap over de strafprocedures.

Bewoners kunnen een klacht indienen bij Linden Labs als ze iets vervelends meemaken. Het bedrijf beoordeelt de klacht en publiceert de oplossing op een website. „Dat vinden veel deelnemers niet bevredigend”, zegt David de Nood, programmamanager van EPN. „Ze willen meer invloed op de rechtspraak.”

Omdat Second Life benadrukt dat mensen met een account bewoners zijn, zou deelname aan de rechtspraak binnen de virtuele wereld het gemeenschapsgevoel bevorderen, meent De Nood. Hij denkt dat moderatoren uit de Second Life-gemeenschap het rechtsysteem van Linden Labs democratischer kunnen maken.

„Het is een interessante ontwikkeling dat er ook in virtuele werelden behoefte aan regels en handhaving ontstaat", zegt Tina van der Linden, docent ICT en recht aan de Universiteit Utrecht. „Virtuele werelden zijn begonnen als een soort ontsnapping aan de echte wereld met al haar regels. Maar in de praktijk zie je dat totale vrijheid leidt tot een oorlog van allen tegen allen.”

Van der Linden denkt dat elke virtuele omgeving haar eigen rechtssysteem zou moeten hebben. „Nationaal recht is natuurlijk niet logisch op internet.”

Zonder rechtsregels kunnen virtuele werelden doodbloeden, zegt Laurens Mommers, universitair hoofddocent bij e@Law Leiden, het Centrum voor Recht in de Informatiemaatschappij van de Universiteit Leiden.

„Virtuele werelden zijn steeds meer op echte werelden gaan lijken. Avatars (virtuele personages - red.) kunnen zulk complex gedrag vertonen dat geautomatiseerde correcties niet meer mogelijk zijn. Je hebt mensen nodig die regels maken en handhaven.”

Virtuele conflicten spelen niet alleen binnen virtuele werelden een rol. Onlangs veroordeelde de rechtbank in Leeuwarden twee tieners wegens diefstal van virtuele goederen in de online roleplaying game Runescape.

Het vonnis wordt als baanbrekend beschouwd, omdat de rechtbank de waarde van virtuele goederen gelijk stelt aan die van fysieke goederen. Dat sluit aan bij de beleving van deelnemers aan virtuele werelden. Zij investeren veel tijd, en soms ook geld, in de levens van hun digitale alter ego’s.

„In Second Life lopen recreatief en zakelijk gebruik door elkaar. Ook voor bedrijven is rechtszekerheid in virtuele werelden belangrijk”, zegt De Nood. „Stel dat een klant een hypotheek afsluit binnen een virtuele wereld en dat de server crasht op het moment dat hij zijn handtekening zet. Wie is dan aansprakelijk? Daar is nog veel onduidelijk over.”

Er leek even een markt te zijn voor het verzekeren van virtuele eigendommen. Verzekeraar Univé bood van juli 2007 tot oktober 2008 een verzekering aan voor Second Life. De digitale polis bood bescherming tegen onder meer diefstal en schending van het auteursrecht.

In totaal zijn er zestig verkocht en is er volgens een woordvoerder van Univé geen enkele claim ingediend. Univé is met de polis gestopt, omdat het aantal deelnemers aan Second Life tegenviel.

Virtuele werelden zouden een keurmerk kunnen invoeren om het vertrouwen van gebruikers te winnen, zegt jurist Paolo Balboni, die vandaag promoveert aan de Universiteit van Tilburg op een onderzoek naar keurmerken. „Een onafhankelijke derde partij zou moeten beoordelen of er bijvoorbeeld een behoorlijke procedure is voor het oplossen van conflicten.”