Moederliefde is het Stockholmsyndroom

Marion Pauw: Daglicht. Anthos, 308 blz. € 19,95

Daglicht is het derde boek van Marion Pauw, maar pas het eerste waarin ze de ijzeren greep van een volwaardige auteur toont. Pauw schreef eerder het verontrustende, maar inzakkende Drift, dat losjes was gebaseerd op de Arubaanse avonturen van Joran van der Sloot en Natalee Holloway. Haar voorliefde voor het navrante dat uit die onderwerpskeuze blijkt, kwam eerder al tot uitdrukking in een scène in haar debuut Villa Serena, een scène die balanceerde op de grens van perversie en absurdisme.

In Daglicht vertelt de stilistisch sterk gegroeide Pauw de dagelijkse beslommeringen na van Ray, een tbs’er over wie we gaandeweg begrijpen dat hij autistisch is en dat hij vastzit voor moord. Gezien zijn karakter en gezien de omstandigheden kan Ray die moord haast niet hebben gepleegd, maar wie dan wel? Je kunt je afvragen of Pauw de belevingswereld van Ray goed treft, maar aan één conclusie ontkom je niet: haar inleving overtuigt.

In alternerende hoofdstukken lezen we de levensgeschiedenis van Lisa, een alleenstaande moeder en advocate met een groot hart en een overspannen agenda. Na veel inleidende beschietingen opent deze Lisa een offensief om Ray’s onschuld te bewijzen. Uiteindelijk vormt dat de plot van de roman, het vinden van de echte dader. Maar ik doe Pauw tekort als ik beweer dat Daglicht een whodunit is. Daglicht is namelijk vooral een zedenschets rondom het thema ongehuwde moeder. Behalve dader/slachtoffer Ray zijn alle belangrijke personages ongehuwde moeders. De vermoorde Rosita was een initiatief- en baanloze moeder die tegen beter weten in probeerde te vertrouwen op de vader van haar kind.

Ook de ogenschijnlijk zelfstandige en succesvolle moeder van Lisa blijkt uiteindelijk afhankelijk van een sterke man. Lisa mag dan zijn uitgegroeid tot een weldenkende volwassene met een baan waarvoor ze zich niet hoeft te schamen, uiteindelijk is dat niet moeders (solo-)prestatie.

Alleen Lisa zelf leeft in het besef dat de opvoeding van haar zoontje geheel en al voor haar rekening komt. Zelfs de duur betaalde crèche biedt geen uitkomst. Ze staat er in het spitsuur des levens helemaal alleen voor. De vader wordt niet eens bij name genoemd. Met fijnzinnige rancune spreekt ze consequent over ‘de verwekker’. En ze komt tot fraai sceptische inzichten als: ‘Was moederliefde niet gewoon een vorm van het Stockholmsyndroom?’

In Daglicht schetst Pauw de verhoudingen tussen de personages trefzeker in korte, uitstekend gedoseerde scènes. Het hele boek door houdt ze de touwtjes strak en de sardonische humor fris. En toch gaat er iets mis. Pauws voorliefde voor het weerzinwekkende, het grensoverschrijdende duikt in de plot van het boek alsnog op. En dat is zonde, want daar is het schadelijk, terwijl het – mits ver naar voren geplaatst – juist spanning had kunnen opwekken.