Lunchen over de financiële architectuur van de wereld

De Franse president Sarkozy organiseert top na top en wekt verwachtingen die hij niet waar kan maken, zeggen critici. De lunch van EU-leiders is er voor de Britten en de Duitsers één te veel.

Vandaag kreeg de vergaderzaal van de 27 eurocommissarissen in Brussel plechtig de naam ‘Jean Monnet’. Monnet, een van de grondleggers van de Europese Unie, werd 120 jaar geleden in het Franse Cognac geboren. Toevallig bestaat ook de Europese Commissie vijftig jaar. Dus onthulde de Commissievoorzitter, José Manuel Barroso, vandaag met de Franse president Nicolas Sarkozy een gedenkplaat voor Monnet. Daarna staken zij de straat over: daar had Sarkozy alle EU-regeringsleiders uitgenodigd voor de lunch.

Monnet ontwierp na twee wereldoorlogen een Europese samenwerkingsstructuur die nationale ambities van grote landen moest indammen. Sommige waarnemers in Brussel denken dat het maar goed is dat Monnet Sarkozy niet bezig ziet.

Neem de lunch vanmiddag. Officieel is er één agendapunt: een nieuwe mondiale financiële architectuur. Volgens de Franse president, die dit half jaar EU-voorzitter is, bewijst de financiële crisis dat er meer internationaal toezicht moet komen op financiële instellingen. Hij wil dat het IMF daar een sleutelrol in speelt. Op 15 november, op een top van G20 industrielanden in Washington, wil Sarkozy hiervoor een Europese plan presenteren. De ‘architectuur’, zoals dit al in Europees jargon heet, was immers een idee van hem en de Britse premier Gordon Brown. De Fransen hebben vorige week een tekst rondgestuurd, zodat de andere landen erop konden „schieten”. Vandaag moet iedereen akkoord gaan.

Europa treedt, kortom, als blok op en verdedigt tegenover de rest van de wereld het Europese belang. Hetzelfde gebeurde vorige maand, toen de Europeanen synchroon miljarden in de banken injecteerden. En opnieuw toen ze spaargeld van Europese burgers tot 50.000 euro garandeerden.

Maar steeds meer Europese landen vinden dat Sarkozy de crisis aangrijpt voor een egotrip. Hij organiseert top na top, vinden velen, en wekt verwachtingen die niemand meer kan waarmaken. De lunch van vandaag is er vooral voor de Britten en Duitsers één teveel.

Sarkozy’s idee om dit moment aan te grijpen om hervormingen bij het IMF af te dwingen, vinden zij prima. Veel Europeanen dringen hier al tijden op aan. In ruil voor meer invloed willen China, India of de Arabieren het IMF vast meer geld geven, dat het kan gebruiken voor arme landen. De Europeanen willen zelfs zetels afstaan, als opkomende fiscale paradijzen als Singapore of Qatar instemmen met meer toezicht.

Maar, vinden Londen en Berlijn, Sarkozy’s strategie is fout. Ze vinden zijn voorstellen te gedetailleerd; zo rept de tekst van colleges voor toezichthouders voor banken en verzekeraars, waarover de Europeanen zélf nog onderhandelen. Velen denken dat Sarkozy, via dit achterdeurtje, zijn zin doordrijft. Als je op internationaal niveau iets wilt bereiken, zegt een diplomaat, moet je met algemene verklaringen beginnen en dan details inkleuren. „Sarkozy doet het andersom.”

Tweede kritiekpunt van Brown en bondskanselier Merkel is dat Europa Amerika nodig heeft voor die nieuwe ‘architectuur’. President Bush, zelf sceptisch over financiële regulering, kan weinig beslissen. Barack Obama wel. Maar Obama heeft tijd nodig: er is nog niet eens een minister van Financiën. Brown en Merkel willen dat Sarkozy, die gisteren zei dat hij „binnen honderd dagen” resultaat wil, Obama niet voor voldongen feiten zet maar laat meebeslissen. Dan is de kans groter dat hij het plan omarmt.

Kwade tongen beweren bovendien dat Sarkozy expres 15 november suggereerde voor de Washington-conferentie. Anders zou een groot congres van de Franse socialisten dat weekend het nieuws teveel domineren.

En dinsdag sloopten de Duitsers uit de Franse tekst een verwijzing naar een „internationaal gecoördineerde respons” voor toekomstige crises. Zij zagen dit als verholen verwijzing naar de ‘economische regering’ die Frankrijk graag wil, buiten bestaande Europese structuren om. Veel Europese landen zijn hiertegen: het zou de macht van de Europese Commissie verder uithollen en de onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank aantasten.

Om deze redenen hebben diverse deelnemers aan de lunch vandaag het gevoel dat ze wéér opdraven in een show ter meerdere glorie van Nicolas Sarkozy.

Niet alleen Duitsland droeg, zoals minister Bos opmerkte, „nauwelijks bij aan het debat”. Ook de Commissie, traditioneel hoeder van Europese belangen en dus tegenwicht tegen assertieve grote landen, leverde geen input. Voorzitter Barroso prijst Sarkozy doorlopend. Kleine landen voelen zich daardoor ineens onbeschermd. Ze zoeken nieuwe dekking, bedenken trucs om gehoord te worden. Dit verklaart volgens sommigen waarom Nederlandse bewindslieden perse óók naar Washington willen, plotseling vol lof zijn over Frankrijk – het machtscentrum – en kritiek hebben op Londen en Berlijn. Er zijn er zelfs die vinden dat dit een beetje doet denken aan de stoelendans die Monnet juist wilde stoppen.