Li Yuan heeft geen baan meer Er

Duizenden migranten in China hebben opeens geen werk meer. Genadeloos raakt de westerse crisis ook de Parelrivierdelta.

Li Yuan (37), migrantenarbeidster met het figuur van een meisje en het gegroefde, verweerde gezicht van een omaatje, weet niets van Amerika, Europa of de kredietcrisis en kent maar een paar Engelse woorden: „Merry Christmas.”

De kerstperiode, die in speelgoedfabrieken als Smart Union in de Zuidoost-Chinese stad Dongguan in juli begint, was voor haar synoniem aan nóg langere dagen achter de verpakkingsmachine, zeer welkome overuren overigens, want zij kon haar basisloon van 75 euro per maand gegarandeerd verdubbelen.

Maar opeens, zonder enige waarschuwing, zijn zij, haar vriendin Wang Yuan en de 6.500 andere arbeiders hun werk bij Smart Union kwijt. Net als de duizenden andere migrantenarbeiders bij de ruim drieduizenden speelgoedfabrieken in de speelgoed-, textiel-, en elektronicastad die gesloten zijn.

De ene dag, 14 oktober, ging zij zoals altijd tegen middernacht „lei si le”, doodop, naar bed; de volgende ochtend, om zeven uur, mocht zij alleen nog door het blauwe toegangshek om een ontslagbriefje op te halen.

„De fabriek kreeg opeens geen geld meer van de banken en er zijn geen orders meer uit Amerika en Europa, maar dat snap ik niet, want er waren wel orders en we waren nog lang niet klaar met een bestelling uit Amerika”, vertelt zij in haar huisje in Zhangmutou, een dorpachtige enclave in Dongguan.

De buurt, met tot huisjes omgebouwde varkensstallen, ligt vlakbij de fabriek en opslaghallen voor goederen en materialen. Stapels kartonnen dozen, vertrapt speelgoed en plakkaten met waarschuwingen om niet te demonstreren verraden de haastige, tumultueuze sluiting die gepaard ging met demonstraties en botsingen met de politie. De slaapbunkers van de fabriek zijn verlaten. De lege wasrekken en keukens met gebroken ramen maken duidelijk dat velen ook hun onderkomen meteen moesten verlaten.

[Vervolg China: pagina 12]

China

Er dreigt een omgekeerde, ongewenste migratie

[Vervolg van pagina 1] Groene uniformen aan de drooglijnen vertellen dat de enige bewoners van het spookcomplex de bewakers zijn. De gesloten fabriek vertelt ook dat de economische neergang in het Westen China harder blijkt te treffen dan eerder werd aangenomen.

Dankzij de scherpe controles op het kapitaalverkeer zijn de Chinese banken grotendeels ontsnapt aan de kredietcrisis, maar de exportsector, goed voor ruim 40 procent van het bbp, steunt en kreunt. De lijnen in de grafieken van overheid en denktanks wijzen naar beneden, analisten stellen hun prognoses bij en het begint nu ook door te dringen tot de bevolking: de economische groei met dubbele cijfers is voorbij.

Zakenbank Credit Suisse in Hongkong voorspelt dat de Chinese groei in het laatste kwartaal van dit jaar zelfs daalt naar 5,8 procent en dat in 2009 de eerste kwartalen de groei op ongeveer 6 procent uitkomt, bijna een halvering vergeleken met de cijfers van 2007 en begin 2008.

Als de groei onder de 8 procent zakt, stellen Chinese economen, is China niet meer in staat genoeg banen te creëren voor de tientallen miljoenen die jaarlijks het platteland voor de industriegebieden aan de oostkust verruilen en de vijf miljoen studenten die jaarlijks de universiteiten en hogescholen verlaten. Niet voor niets heeft de Chinese premier, Wen Jiabao, al gezegd dat de afzwakking van de groei „de sociale stabiliteit” in China kan bedreigen.

In Dongguan, waar onder andere 30 procent van het speelgoed in de wereld wordt gemaakt – naast 35 procent van de schoenen en bijna 50 procent van de magnetrons – zijn volgens het stadsbestuur 3.631 speelgoedfabrieken gesloten, de helft van het totale aantal speelgoedfabrieken. Tel daar de gesneefde textiel-, schoenen-, en meubelfabrieken of -fabriekjes bij op en het totale aantal gesloten bedrijven overtreft volgens het dagblad Nanfang Duoshao de 30.000.

Dit is een officieuze schatting van de krant, gebaseerd op de statistieken van de verschillende bedrijfsassociaties, die melden dat tot en met oktober de orders aan speelgoed, textiel, meubels en elektronica minstens met 35 en in sommige sectoren met 40 procent zijn gedaald. Volgens de grootste krant in de Parelrivierdelta zijn er dit jaar alleen al van de 58.000 in Hongkong geregistreerde en in China gevestigde particuliere ondernemingen door de krediet- en beurscrisis (en mismanagement) 15.000 gesloten.

Afgezet tegen het totaal aantal fabrieken (700.000) in de monding van de Parelrivierdelta lijkt dat aantal overzichtelijk en moeten Li Yuan en Wang Yuan snel ander werk kunnen vinden. Volgens vandaag gepubliceerde officiële cijfers bedraagt de werkloosheid in China slechts 8 miljoen mensen, maar daarbij worden pas afgestudeerden en werkzoekende migrantenwerkers niet meegerekend.

Maar zo kijken de twee vrouwen er niet tegen aan. „Ik ben hier al vijftien jaar en ik heb altijd heel makkelijk werk kunnen vinden, maar voor het eerst kan niemand ons gebruiken. Wij krijgen overal te horen dat we te oud zijn en dat we geen scholing hebben”, vertelt Li Yuan (37), die niet weet wat het opschrift op haar lila T-shirt –You will never kiss him – betekent.

Toen de Hongkongse directie van Smart Union ’m stiekem smeerde – geen uitzonderlijke praktijk overigens – heeft de stad Dongguan ter voorkoming van een sociale opstand alle, ook achterstallige, lonen betaald. Maar, zegt vriendin en dorpsgenoot Wang Yuan, „we hebben geen verzekering en geen pensioen” . De stad betaalde bovendien alleen de basislonen uit, de inkomsten uit overuren moet iedereen missen.

De sluiting van Smart Union is extra zuur omdat mismanagement een grote rol heeft gespeeld. Het Hongkongse bedrijf kreeg niet alleen geen kredieten meer omdat de vooruitzichten somber zijn, maar het had zich ook vertild aan roekeloze investeringen in zilvermijnen in de provincie Fuijin. Winsten uit de speelgoedfabriek werden geïnvesteerd in de exploitatie van een zilvermijn die inmiddels is gesloten na een zwaar ongeluk en een overstroming.

Li Yuan schudt driftig ‘nee’ als haar gevraagd wordt of zij na al die jaren in ‘de machinefabriek van de wereld’ terugkeert naar haar dorp in Sichuan, naar haar bejaarde ouders, die haar kind opvoeden. Het lapje grond van de familie is te klein om allemaal van te leven, legt zij uit, terwijl zij in een wok groente en vis bakt. Haar donkere kamer met open wc is zwart en vet van de baklucht. Vriendin Wang Yuan verkeert in dezelfde situatie: de beide vrouwen zijn al jaren de enige kostwinners van hun families in Sichuan en die kunnen niet zonder de inkomsten.

Zheng Qiang is de directeur van het Sichuankantoor in Guangzhou en doet normaal de wining and dining met buitenlandse investeerders, geen arbeidsbemiddeling en sociale onrust. Om te voorkomen dat tienduizenden werkloze migrantenarbeiders opeens terugkeren naar hun dorpen, waar geen werk is, heeft de provincie Sichuan hem opgedragen alles in het werk te stellen om de ontslagen arbeiders van Smart Union en andere gesloten speelgoedfabrieken weer aan het werk te krijgen. Hij organiseert daarom een speciale arbeidsbeurs.

In de Parelrivierdelta werken 5 miljoen migrantenwerkers uit Sichuan, en het provinciebestuur is geschrokken van de prognoses dat in 2009 miljoenen migrantenarbeiders geen andere keus hebben dan terug te keren naar hun dorpen. Die vrees leeft niet alleen in Sichuan. Alleen al de stadsprovincie Chongqing (31 miljoen inwoners) houdt rekening met de terugkeer van 3 miljoen arbeiders die overbodig dreigen te worden in de Parelrivierdelta. Er dreigt een ongewenste, omgekeerde migratie van werkzoekenden.

Partijman Zheng, die logeert in een vijfsterrenhotel, en een eerdere afspraak annuleerde omdat hij te dronken was geworden op een diner met kameraden, tikt bij het ontbijt met een zorgelijk gezicht op zijn eitje: „Nu is er nog wel werk, ook in de exportsector, zeker voor geschoolde werkers. Maar we maken ons grote zorgen voor volgend jaar. Ik heb gehoord dat er nog veel meer speelgoedfabrieken zullen sluiten en in alle andere exportsectoren, vooral textiel, schoenen en meubels, lopen de orders snel terug.”

Zheng vertelt dat vooral ongeschoolde migrantenarbeiders – en dat zijn de meesten uit Sichuan – het heel zwaar zullen krijgen. Het meeste werk in de Parelrivierdelta was simpel, zwaar en vaak ook vuil en gevaarlijk. Als gevolg van de nieuwe Arbeidswet en ontwikkelingen in productieprocessen is daar geleidelijk aan enige verandering in gekomen, hoewel in vooral de kleinere fabrieken nog steeds sprake is van wantoestanden.

„Jonge mannen en vrouwen met vakbekwaamheden komen probleemloos aan werk, niet alleen nu maar ook volgend jaar. We doen daarom alles om migrantenarbeiders te trainen. Iedereen die nu werkloos is geworden kan een opleiding gaan volgen”, vertelt Zheng om de – verbale – daadkracht van het provinciebestuur te illustreren.

Daar hebben Li Yuan en Wang Yuan nog heel weinig van gemerkt. Als hun gevraagd wordt of zij nu eerst op cursus gaan, is het voor het eerst dat ze over het bijscholingsplan horen, en zij betwijfelen of het waar is. Zij slenteren van hun kamers terug naar de fabriek, nu een spookcomplex. Ook de eethuizen bij de fabriek zijn dicht en in de winkeltjes is het stil. Er hangen bij de poort meer migrantenwerkers rond. Het gerucht gaat dat de fabriek misschien wel heropend wordt. Bij bierverkoper Sun wordt gekaart, mahjong gespeeld, gegiecheld en geroddeld. Een jongen met een zware rugzak loopt langs in de richting van de poort die tot zijn verbazing gesloten is. De 18-jarige Guo komt uit het stadje Zhaojie in zuidelijk Sichuan, 1.500 kilometer ver, want hij had gehoord hier meteen aan het werk te kunnen als elektromonteur. Hij heeft drie dagen en nachten opgevouwen in een slaapbus doorgebracht.

Als hem wordt verteld dat er geen fabriek meer is en dat andere fabrieken in de buurt zijn gesloten nadat de managers „plotseling waren verdwenen”, begint hij energiek de aangeplakte telefoonnummers van arbeidsbureaus in zijn mobieltje op te slaan. „Ik moet werk vinden, er is gezegd dat er altijd veel werk was. Het zal ook wel lukken”, hoopt hij. De twee werkloze vrouwen lachen een beetje om hem, ook omdat zij beseffen dat hij waarschijnlijk kansrijker is dan zij.