Homoseksuelen redden de aarde

Desmond Morris maakte furore met een boek over de mens als dier, ‘The Naked Ape’. Nu somt hij vele ‘feiten’ op over de ‘De naakte man’: van penis tot postzegel.

Desmond Morris: The Naked Man. A Study of the Male Body. Jonathan Cape, 280 blz. € 29,95. De Nederlandse vertaling van C. van Ginneken (De naakte man. Een studie van het mannelijk lichaam) is verschenen bij Spectrum, 279 blz. € 29,95

The Naked Man van Desmond Morris is gemaakt van papier en inkt. Er staan 79 foto’s in en ongeveer 1.890.000 letters, verdeeld over 280 bladzijdes en 24 hoofdstukken. Het papier is afkomstig uit goed beheerde bossen. Als je ruzie hebt, kun je het boek naar iemands hoofd gooien. Het weegt 440 gram. Je kunt het ook in een boekenkast zetten. Dat is een kast speciaal gemaakt voor boeken. Daar zou je het kunnen zetten naast de 44 andere boeken die Desmond Morris al geschreven heeft. Als je veel van die boekenkasten hebt, noem je ze samen een bibliotheek. Sommige bibliotheken zijn heel beroemd. Andere zijn heel groot. De meeste die groot zijn, zijn ook beroemd. De bibliotheek met de meeste boeken is de Library of Congress in Washington. Boeken worden gemaakt om gelezen te worden. Dan kijk je naar de letters en hoor je in je hoofd de klanken waar die letters een symbool van zijn. De tijd dat mensen nog niet konden lezen, wordt de prehistorie genoemd. Toen waren de mensen nog dieren, net als dinosauriërs, muggen en mollen. Nu zijn ze dat weliswaar nog steeds, maar mollen, muggen en dinosauriërs kunnen niet lezen.

In zo’n stijl ga je denken na het lezen van The Naked Man. Het is een boek dat het lichaam van de man van top tot teen behandelt, van het haar in hoofdstuk 2 tot de voeten in hoofdstuk 23. In elk hoofdstuk passeert een parade van bekende en onbekende feiten en feitjes, van dat haar gemiddeld 12,7 cm per jaar groeit tot ‘wist u dat voetbal voetbal heet omdat het te voet wordt gespeeld en niet te paard?’

In het hoofdstuk over de baard somt Morris de nu meest voorkomende types baard op (van chinstrap tot viking); in het hoofdstuk over de heupen gaat het over Elvis Presley, maar ook over de zwarte muzikant van wie hij de kunst van het heupzwaaien afkeek, Earl ‘Snakehips’ Tucker. Elk hoofdstuk is op dezelfde manier opgebouwd. Eerst de biologische feiten over de handen, benen, penis, dan de historische, om te eindigen met de gebaren die mensen met dat ene lichaamsdeel hebben verzonnen. Nee, schudden komt voort uit het weigeren van voedsel door een klein kind, aan de borst of van een lepel.

Twee voor Twaalf

Wie een quiz wil maken, heeft veel aan The Naked Man – je zou er een hele aflevering van Twee voor Twaalf mee kunnen vullen, of een hele editie van Trivial Pursuit. Maar lezen? Tijdens het lezen verlangde ik in ieder geval terug naar de prehistorie, en niet alleen omdat ik van de concentratie op die 1.890.000 letters last van mijn ogen kreeg (tip van Morris tegen vermoeide ogen in het hoofdstuk over ogen: doe een prehistorische jager na en stel scherp op een object in de verte). De opsomming van feiten, of ze nou volslagen onbekend zijn of al een paar keer vergeten (wie onthoudt dat menselijk haar 12,7 centimeter per jaar groeit – gemiddeld?) dendert meedogenloos voort. Een strak betoog is er niet van gemaakt.

Natuurlijk is het leuk om te weten dat de oude Egyptenaren het lichaamsvet van leeuwen, krokodillen en poezen gebruikten in de strijd tegen kaalheid en de Engelsen in de 19de eeuw een mengsel van slakken, wespen, bloedzuigers en zout en dat Morris dan schrijft ‘Clearly, Victorian treatments were little improvement on those of ancient Egypt’. Of dat besnijdenis waarschijnlijk in het oude Egypte is uitgevonden, omdat penissen op slangen lijken en slangen herboren worden als ze vervelden en dat Morris dan schrijft ‘Patience was required however, because human rebirth would have to await the moment of death, and would then take place in the afterlife.’ Maar opwindend is het niet.

Desmond Morris is een Britse zoöloog die in 1967 furore maakte met The Naked Ape, een boek waarin de mens als dier werd beschreven. Toen, honderd jaar na Darwins The Origin of the Species, kon dat idee nog schokken. Nu is het een klassieker geworden, het is ook in Nederland nog steeds in druk. Morris heeft daarna nog talloze boeken geschreven en televisieseries gepresenteerd die zijn ethologische manier van kijken naar de mens uitventen. The Naked man is niet alleen een vervolg op The Naked Ape, maar ook op de The Naked Woman. Schokken doet het nieuwe boek nog steeds, niet omdat de mens er als een dier in wordt gezien, maar omdat vrouwen er bij Morris in dit boek over de man wel erg bekaaid af komen, bekaaider nog dan je bij dit onderwerp verwacht. Misschien zijn ratten of mieren in Morris’ optiek nog wel succesvoller dan vrouwen.

Vooral in het eerste hoofdstuk, ‘The Evolution’, maakt hij het bont. In deze inleiding verklaart Morris al het gedrag van de man uit de jacht op grote dieren die hij in de prehistorie onder de knie kreeg, van sport, bier drinken en postzegels verzamelen tot het feit dat er meer mannelijke dan vrouwelijke wetenschappers, kunstenaars en religieuze leiders zijn. ‘Greatness seems to demand the sort of stubborn perversity that is a predominant male quality.’ Volgens Morris is het achterblijven van de vrouw niet het gevolg van minder mogelijkheden. ‘Woman were not great enough to demand that their greatness be recognised’, meent hij.

Overbevolkt

Morris’ wetenswaardigheden over homoseksualiteit krijgen in het laatste hoofdstuk, ‘The Preferences’, een aparte duiding. We zouden nu juist blij moeten zijn met homoseksuelen, vindt de schrijver, omdat de aarde overbevolkt is en het dus wel fijn is als een aantal mensen zich niet voortplant.

Morris’ boek is niet altijd reclame voor de evolutietheorie. Hij redeneert zo naar het heden toe en naar de man als kroon op de evolutie dat hij soms wel de optimistische filosoof Pangloss uit Voltaires Candide lijkt. Alles kan van alles een bewijs zijn. Kleine neuzen zijn aantrekkelijker dan grote neuzen, vooral bij vrouwen, omdat baby’s kleine neuzen hebben en je met een kleine neus dus jong lijkt. Maar lange benen zijn juist sexy, omdat volwassenen zich daarmee van kinderen onderscheiden.

Morris is een minder begenadigd schrijver dan Richard Dawkins of Daniel Dennett. Hij is ook minder lyrisch dan zij, en zelfs dan hun aller voorganger Darwin. Misschien vindt Morris het onderwerp niet aantrekkelijk. Maar is dat echt mogelijk? Ook (heteroseksuele) mannen moeten toch zien hoe mooi billen als halve bollen uit een broek kunnen oprijzen, hoe mooi George Clooney is. Aardig is wel dat de mannen die in het boek genoemd worden niet van gisteren zijn, ook al is Morris inmiddels over de tachtig. George Clooney komt er in voor, evenals Brad Pitt, Johnny Depp en David Beckham. Maar warm krijgt Morris het daar niet van.