Brussel beloont Kroatië voor strijd tegen criminaliteit

Onder druk van de Europese Unie werken gezworen vijanden als Servië en Kroatië samen in de strijd tegen de georganiseerde misdaad.

Na jaren talmen is er een doorbraak bereikt in de gesprekken tussen de Europese Unie en kandidaatlid Kroatië. In het deze week gepresenteerde tussenrapport is de Europese Commissie positief over de voortgang in het Balkanland. Ook Servië, officieel (nog) geen kandidaatlid, krijgt een gunstig oordeel.

Waarnemers noemen de „nieuwe, gezamenlijke aanpak” in de strijd tegen georganiseerde misdaad als belangrijke reden voor de milde houding van Brussel.

Het uitblijven van hervormingen bij politie en justitie, noodzakelijk voor een betere aanpak van de misdaad, was lange tijd het struikelblok. „Maar er vindt in alle Balkanlanden een omslag plaats”, zegt Vladimir Radomirovic, commentator bij het gezaghebbende Servische dagblad Politika. „Politiecorpsen in de verschillende landen werken steeds meer samen. We willen allemaal bij de EU. Dankzij druk uit Brussel heerst nu een volslagen andere mentaliteit.”

Vooral Kroatië haalt opgelucht adem. In het land was grote zorg ontstaan over de toetredingsoverleg na een tweetal brute moordaanslagen in hoofdstad Zagreb.

Begin oktober werden de Kroaten opgeschrikt door de moord op de jonge juriste Ivana Hodak die voor haar appartement werd doodgeschoten. De moord werd gelijk in verband gebracht met de positie van haar vader, een beroemde advocaat die verdachten van oorlogsmisdaden verdedigt.

Was hier sprake van een incidentele afrekening? Of, speculeerden media na de aanslag, was dit het begin van een nieuwe campagne door de georganiseerde misdaad? Als reactie op de kritiek op het falende opsporingsbeleid ontsloeg premier Ivo Sanader zijn ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie op staande voet.

Een cosmetische ingreep, want twee weken later al, op 23 oktober, volgde de tweede klap in het gezicht van de Kroaten. In het centrum van Zagreb ontplofte op klaarlichte dag een bom onder de auto van de uitgever-hoofdredacteur Ivo Pukanic van het weekblad Nacional. Pukanic, bekend vanwege zijn berichtgeving over oorlogsmisdaden en maffia, en zijn assistent stierven ter plekke.

Na dagen van verbijstering doemde de vraag op: wat betekent dit voor kansen op integratie in Europa? „EU-toetreding zal hierdoor minstens tien jaar vertraging oplopen”, waarschuwden Kroatische commentatoren.

Maar die angst blijkt ongegrond. Brussel noemt in het voortgangsrapport zaken als corruptie en georganiseerde misdaad weliswaar „zorgelijk”, maar desondanks krijgt Kroatië voor het eerst concreet uitzicht op toetreding: de onderhandelingen kunnen volgend jaar worden afgerond, waarna het lidmaatschap in 2011 werkelijkheid zou kunnen worden.

Het vertrouwen dat Brussel uitspreekt lijkt op het eerste oog wat voorbarig, zeggen politieke waarnemers in Zagreb. Maar de Europese Commissie heeft gekeken naar „het totaalplaatje” dat veelbelovend is. „Zowel de regering-Sanader als de oppositie is zeer serieus in de aanpak van de georganiseerde misdaad, dat staat buiten kijf”, zegt analiste Andrea Feldman. „De politieke wil is groot, maar ze hebben nog veel moeite om vat te krijgen op de verstrengeling van misdaadkopstukken en ambtenaren. In de lagere echelons van ministeries en binnen de politie en de geheime dienst zitten nog veel mensen die tijdens de Joegoslavische oorlogen profiteerden van smokkel en wapenhandel.”

Hoewel officieel de motieven van de moorden niet bekend zijn, zoekt de politie in kringen van voortvluchtige oorlogsmisdadigers die zich hergroepeerden in misdaadcellen, actief op de hele Balkan. In het politieonderzoek naar de moord op Pukanic, ‘operatie Balkan Express’, werken de Kroaten voor het eerst samen met de Servische politie – een belangrijke stap in de toenadering tussen de twee buurlanden die sinds de oorlogen in de jaren negentig als aartsvijanden door het leven gaan.

Het resulteerde in de arrestatie van twee verdachten aan de Kroatisch-Servische grens. Drie andere verdachten, waarschijnlijk een Kroaat, Bosniër en Montenegrijn, zijn nog voortvluchtig. „Hoe de politie in beide landen nu samenwerkt is niets minder dan een spectaculaire doorbraak”, zegt Politika-commentator Radomirovic.

Behalve samenwerking tussen Servië en Kroatië is er volgens Radomiriovic nu ook overleg tussen politiekorpsen in andere Balkanlanden, zoals Bosnië en Montenegro. De noodzaak daartoe was groot, zegt hij. „De maffiabendes op de Balkan werken zeer nauw samen en staan sterk. De politie in de afzonderlijke landen kreeg tot voor kort helemaal niets voor elkaar. Ook omdat ze verstrengeld is met de georganiseerde misdaad. Maar de stal wordt nu uitgemest.”