Onvoorstelbaar schip

De begroting van corporatie Woonbron voor het schip Rotterdam ontspoort.

Minister Vogelaar heeft vandaag heel wat uit te leggen aan de Kamer.

Ze heeft heel wat uit te leggen, minister Ella Vogelaar (Wonen, PvdA). 121 vragen heeft de Tweede Kamer gesteld over haar rol in de groeiende financiële ontsporing van de aankoop en renovatie van het schip de ss Rotterdam door de Rotterdamse woningcorporatie Woonbron. Een project waarvan de kosten in drie jaar tijd van zes tot bijna 200 miljoen euro stegen.

Vandaag debatteert de Tweede Kamer erover. En in de vragen van de Kamerleden is de toon al gezet. Samengevat: waarom heeft u niets gedaan? Als het antwoord tegenvalt, zal oppositiepartij SP een motie van wantrouwen tegen de minister indienen, zegt Kamerlid Paulus Jansen (SP). Daarvoor is al ruimte aangevraagd in de Kameragenda. Want alle signalen wijzen erop, zegt hij, dat de minister haar controlerende taak slecht heeft uitgevoerd, en dat zij de Kamer onjuist en onvolledig heeft ingelicht over het project. Niet alleen de SP, ook andere partijen hebben weinig goede dingen te zeggen over het optreden van Vogelaar in deze zaak.

Het verhaal begint in 2005. Het Rotterdamse Woonbron bedenkt dat het een mooi idee zou zijn het laatste grote passagiersschip van de Holland-Amerikalijn terug naar de havenstad te brengen. Het initiatief komt van directeur Martien Kromwijk, in 2006 met vier ton jaarsalaris de grootste verdiener in de sector.

Volgens Kromwijk is de investering in het schip een mooi voorbeeld van maatschappelijk ondernemerschap. Het moet een hotel-, congres- en theatercentrum worden. In Katendrecht waar het schip wordt afgemeerd, moet het werkgelegenheid, veel bezoek en een grotere leefbaarheid opleveren. Rotterdam en het ministerie van VROM zijn enthousiast.

„Met de ‘Rotterdam’ keert de verbeeldingskracht terug op Zuid”, zei de Rotterdamse PvdA-wethouder Dominic Schrijer eerder dit jaar. Dat klopt. De kostenexplosie van het project gaat het voorstellingsvermogen inmiddels te boven. De begroting is nu dertig maal zo hoog als in 2005.

In 2005 werd met het ministerie van VROM afgesproken dat de investering van de woningcorporatie maximaal zes miljoen euro zou zijn. Die afspraak werd – in strijd met de geldende procedures – niet schriftelijk vastgelegd. De toestemming van de minister was nodig omdat het voor Woonbron een „nevenactiviteit” is. Een andere afspraak was dat er andere investeerders worden aangetrokken. Maar die zijn nog steeds niet gevonden.

Zelfs het relatief rijke Woonbron kon de kostenexplosie niet alleen aan. De corporatie kwam dan ook – zonder dat de buitenwereld dit wist – in liquiditeitsproblemen en werd onder verscherpt toezicht gesteld van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw.

Uit een intern rapport van adviesbureau Deloitte van maart 2008 blijkt dat risicobeheersing en de interne financiële verantwoording bij Woonbron tekort schieten. Telkens worden de prognoses voor de boot opwaarts bijgesteld om de stijgende kosten te rechtvaardigen. „De besluitvorming is niet gebaseerd op rationele overwegingen”, schrijft Deloitte.

Het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV), de financiële toezichthouder, stuurt in dezelfde tijd, op 28 maart 2008, een vernietigende brief aan minister Vogelaar. De kwaliteit van de besluitvorming en verantwoording zijn onder de maat. Van 43 procent van de facturen is onzeker of ze kloppen. Voldoende reden „voor nader onderzoek omdat het fraudeaspect niet op voorhand uitgesloten moet worden”, schrijft het CFV.

Woonbron gebruikt ook nog 5 miljoen euro uit de inkomsten van de ‘solidariteitsheffing’ om de financiële gaten te dichten, zo blijkt volgens het CFV uit een interne memo. Vogelaar heeft deze heffing aan alle corporaties opgelegd om corporaties in de achterstandswijken, zoals Woonbron financieel bij te staan. De toezichthouder waarschuwt de minister vooraf voor zijn conclusies, „omdat het rapport vanwege het financiële verlies [...] evenals door de inhoudelijke betrokkenheid van het departement politieke consequenties kan hebben”.

Sinds haar aantreden ligt de minister al onder vuur van rechtse partijen omdat ze te ‘multiculti’ zou zijn. Aan linkerzijde, maar ook bij de coalitie wekt de trage aanpak van probleemwijken wrevel op. Niet alleen oppositiepartijen vinden haar optredens vaak politiek onhandig. Ook als het Vogelaar niet lukt de scepsis vandaag weg te nemen, lijkt het onwaarschijnlijk dat een motie van wantrouwen een Kamermeerderheid krijgt. Maar een makkelijke middag verwacht niemand.

Kijk voor de informatie over de SS Rotterdam en de plannen voor de exploitatie van het schip op www.derotterdam.nl