Obama: rolmodel om wie je niet heen kunt

De overwinning van Barack Obama wordt door zwarte Nederlanders gevierd als het slotstuk van de zwarte emancipatie. „De droom van Martin Luther King is werkelijkheid geworden.”

„Wij hebben gewonnen.” Met die drie woorden wekte de elfjarige Joey de ochtend van de overwinning van Barack Obama zijn moeder Maria Rodrigues. Joey heeft een donkere huidskleur, zijn ouders komen van de Kaapverdische eilanden. Maar daarmee houdt de gelijkenis met Obama ook op. En dan toch: „Wíj hebben gewonnen.”

In die drie woorden ligt het gevoel besloten dat veel Nederlanders met een donkere huidskleur hebben, sinds de keuze van de Amerikanen voor Obama, zegt Glenn Helberg, kinderpsychiater, Antilliaan en voorzitter van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN). „Het hoogste ambt wordt bekleed door een zwarte man. Hij is niet gekozen vanwege zijn kleur, maar vanwege zijn capaciteiten. Dat was de droom van Martin Luther King. Het is nu de werkelijkheid. Wij kunnen bereiken wat we willen.” Eenmaal aangekomen op kantoor, stond de champagne klaar. „We hebben er alleen aan genipt, we moesten nog werken. Maar het ging om het idee. Het was feest.” Helberg lacht.

Gisteren in het Rotterdamse Delfshaven, een wijk met veel donkere Nederlanders. Zeg je op straat ‘gefeliciteerd’ tegen een witte Nederlander en je wordt verbaasd aangekeken. Zeg je ‘gefeliciteerd!’ tegen een willekeurige voorbijganger met een donkere huidskleur en je krijgt als antwoord: „Hé, bedankt!” Overal is Obama het onderwerp van gesprek. Bij de Black Hair kapper, de tropische supermarkt, in wijkcentrum Boei 80. Drie Surinamers op leeftijd discussiëren daar met heftige armgebaren. „Een halve eeuw geleden mochten zwarten in Amerika niet eens stemmen”, roept er een. „En nu. Nu is een zwarte man president. Het is een schitterende dag.”

Bij de Kaapverdiaanse bewonersvereniging A Pousada in Delfshaven staat de televisie aan en de aanwezigen kijken steeds weer vertederd naar het beeld als Obama verschijnt. Alcinda Rodrigues kreeg ’s ochtens vroeg al een sms van haar schoonzus: „Trots, blijdschap en hoop, Obama winnaar!”, leest ze voor van het schermpje van haar telefoon. „Mooi toch.”

Bestuursvoorzitter Manuel Ramos (60) moest de tranen uit zijn ogen vegen toen hij hoorde van de nieuwe president. Er wordt nu geschiedenis geschreven, zegt hij. „Er is geen zwarte man of vrouw te vinden die niet blij is. Het is de ultieme gelijkheid, in een wereld waarin discriminatie aan de orde van de dag is.” Het is lastig om uit te leggen, zegt hij. „Een witte man die ook hier in de flat woont, heeft het altijd over ‘die bruinen’ als hij het over ons gekleurde Nederlanders, heeft. Dat vind ik gewoon racistisch. Maar het is helder. Veel vaker is het zo subtiel en onuitgesproken dat je het wel voelt, maar je niet je vinger op kan leggen. Ik hoop dat Obama weer een stap in de richting van gelijkheid is.”

Alcinda Rodrigues: „We hebben het steeds over een zwarte president, maar eigenlijk is hij een halfbloed, half wit, half zwart. Dat is ook het mooie. Hij staat voor beide werelden, iedereen kan zich met hem identificeren. Maar voor de gekleurde jongens en meisjes is hij het ultieme rolmodel. Ze kunnen denken: wat hij kan, kan ik ook.”

Toch is Obama niet het eerste zwarte rolmodel, zegt Roy Pieters, zelf van Antilliaanse afkomst en voorzitter van de Antilliaanse Stichting COACH. Hij somt op: oud-president van Zuid-Afrika Nelson Mandela natuurlijk, en oud-VN-secretaris-generaal Kofi Annan. De Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell en de huidige minister, Condoleezza Rice. Televisie presentatrice Oprah Winfrey.

Op een of andere manier vallen zwarte mensen vooral op als ze uitmunten in sport of muziek, zegt Glenn Helberg van de Antilliaanse organisatie OCaN. „Daarbuiten heb je ook genoeg bijzondere figuren, maar het beklijft niet. Met Obama kan niemand er meer omheen.”

Iedereen heeft een rolmodel nodig, zegt Pieters. Toen hij in 1970 in Nederland met de studies bouwkunde en planologie begon, kende hij helemaal geen zwarte rolmodellen. De zwarte studenten werden begeleid door de vrouw van de dominee, van de dokter of van de burgemeester. Door spierwitte Nederlanders. „Ik keek niet naar huidskleur maar naar geestverwanten, ik zocht mensen die ik respecteerde en die me inspireerden. Of mensen die gerespecteerd werden. Die imiteerde ik.”

„Toch is het prettig”, zegt Pieters, „als je een voorbeeld kan nemen aan iemand die op je lijkt. De verlamde sterrenkundige Stephen Hawking is beroemd, hij is een rolmodel voor veel gehandicapten. Dustin Hoffman die een autistische man speelde in de film Rainman is een rolmodel voor veel autisten.”

Pieters zorgt ervoor dat zijn dochter van 16 jaar gekleurde rolmodellen ontmoet. Hij doet dat niet opzichtig, maar neemt haar af en toe mee naar een receptie. „Zodat ze denkt: ‘Goh, een zwarte professor’. Maar nu hoeft dat eigenlijk niet meer. Ze heeft Obama. Ze is niet geïnteresseerd in politiek, maar over Obama leest ze alles.”