Meester van de technothriller

Bijna alles wat hij schreef werd een succes als boek en film. Zijn plots waren vaak gebaseerd op wetenschap, zoals klonen in Jurassic Park.

Hij regisseerde films als Westworld en Coma en was de bedenker van de ziekenhuisserie E.R. Maar de gisteren in Los Angeles aan kanker overleden Michel Crichton (66) is in de eerste plaats beroemd door zijn romans, waarvan The Andromeda Strain en Jurassic Park de bekendste zijn. Er werden honderdvijftig miljoen exemplaren van verkocht en ze werden op vier na allemaal verfilmd.

Michael Crichton (Chicago 1942) is van jongsaf aan gewend geweest aan succes. Op Harvard studeerde hij summa cum laude af op de raciale geschiedenis van het oude Egypte. Na een docentschap antropologie aan Cambridge University werd hij arts in opleiding op Harvard Medical School, en begon hij geld bij te verdienen met het schrijven van thrillers onder pseudoniem. Zijn eerste boek onder eigen naam, The Andromeda Strain (1972), over een dodelijke bacterie die door corrupte geleerden op de wereld wordt losgelaten, werd meteen aan Hollywood verkocht. Crichton verhuisde naar Los Angeles, schreef naast romans ook filmscripts en regisseerde zelf tussen de bedrijven door veelgeprezen succesfilms als Westworld, Coma en The Great Train Robbery. Vanaf 1994 schreef en produceerde hij de baanbrekende ziekenhuisserie E.R., die al 15 seizoenen en 350 afleveringen lang overal een succes is en waarmee acteur George Clooney beroemd werd.

Alleen aan literaire erkenning heeft het Crichton (spreek uit: Kraaiten) altijd ontbroken; daarvoor lazen zijn boeken te veel als een uitgeschreven filmscript en was zijn stijl te plat, met veel dialoog en weinig beeldspraak. „Ik denk dat je als schrijver de verplichting hebt om je publiek wakker en geboeid te houden”, zei hij in een interview uit het begin van de jaren negentig met Vanity Fair, om daarna te benadrukken dat zijn maatstaf niet het overgestileerde werk van Henry James was („incredibly badly written. It looks like a first draft”), maar de originaliteit en verhalende kracht van Edgar Allan Poe, of Arthur Conan Doyle.

Crichtons sterke punt was de voorspellende kracht, de bijna griezelige actualiteit, van zijn intriges. De kloontechnologie in Jurassic Park (1990), de door Steven Spielberg verfilmde thriller over onverantwoordelijke genetici die met behulp van computers en biotechnologie dinosauriërs op de aarde zetten, bleek twee jaar na de publicatie in theorie mogelijk. De anti-Japanse teneur van Rising Sun (1992) liep vooruit op een breed maatschappelijk debat in Amerika over Japanse investeringen en economische afhankelijkheid. In Disclosure (1994) keerde Crichton zich tegen de uitwassen van de processen wegens ongewenste intimiteiten, in Prey (2002) tegen de gevaren van de nanotechnologie, en in zijn laatste roman, Next, tegen biotechnologie en gentherapie.

Vier jaar geleden werd Michael Crichton, niet te verwarren met de Britse regisseur van dezelfde naam, het onderwerp van controverse door zijn roman State of Fear, waarin hij onder meer tekeerging tegen de milieubeweging en de antiglobalisten. Zijn ontkrachting van het broeikaseffect maakte hem naar verluidt tot een van de moderne schrijvers die de goedkeuring van George W. Bush kunnen wegdragen.

De meester van de technothriller is Crichton genoemd, iemand die in de traditie van Poe, Conan Doyle en Jules Verne het spannende met het leerzame verbond. Zoals zijn grote literaire voorbeelden hun verhalen graag doorspekten met wetenschappelijke details en logische redeneringen, zo wisselde Crichton zijn verrassende plotwendingen af met academische verhandelingen die soms wel een paar bladzijden achter elkaar beslaan. Wie Michael Crichtons romans vanaf 1972 goed heeft gelezen kan dan ook een aardig mondje meepraten over uiteenlopende dingen als neurobiologie, het sociaal gedrag van mensapen, biofysica, epidemiologie, internationale economie, tijdreizen, quantumfysica, het ‘zogenaamde’ broeikaseffect, en niet te vergeten het klonen van dinosaurussen.

Filmbeelden en fragment uit roman ‘Next’: nrc.nl/kunst