Hoe comfortabel het in de Senaat wordt, is afwachten

De telling van de zetels voor de Senaat is nog gaande.

Met 60 (van de 100) zetels zouden de Democraten een comfortabele positie hebben.

Nog steeds, een dag na de verkiezingen, is onduidelijk of president Obama in de Senaat zal kunnen rekenen op een comfortabele meerderheid van 60 zetels.

Bij het ter perse gaan van deze krant (rond middernacht) hadden de Democraten in de Senaat zeker vijf zetels op de Republikeinen heroverd. Bovendien hadden ze toen nog kans op winst in Oregon, Minnesota, Georgia en Alaska. Ze zouden daarmee op 60 zetels kunnen uitkomen.

Dat is belangrijk sinds in de Senaat (100 zetels) niet altijd de grondwettelijke regel opgaat dat een wet is goedgekeurd bij een meerderheid van de helft plus 1. Bij controversiële kwesties dreigen minderheidspartijen vaak de behandeling van een wetsvoorstel te frustreren door eindeloze redes te houden – een filibuster. Alleen een partij die méér dan veertig zetels heeft kan de spreektijd afdwingen die vereist is voor deze obstructietactiek.

De Democraten hadden vooraf gehoopt hun huidige 51 zetels tot 60 uit te breiden en zo de vrije hand te krijgen. Hoewel de grens van 60 (nog) niet bereikt was, zeiden Democraten te hopen een deel van hun verlanglijst sowieso te kunnen afwerken.

Daarbij denken ze aan gelegenheidscoalities met gematigde Republikeinse senatoren. Bijvoorbeeld met de twee vrouwelijke Republikeinse senatoren uit het progressieve Maine. Of met de Republikein Arlen Specter (Pennsylvania), een zwaargewicht die kritiek uitte op Bush’ antiterreurwetten. „De dagen van de dwarsliggerij zijn voorbij”, juichte de Democraat Charles Schumer.

De filibuster proof majority kwam voor de Democraten in zicht nadat de Republikeinen bij de Congresverkiezingen van 2006 al vijf Senaatzetels verloren. Gisteren beleefde de partij opnieuw een bange avond. Zelfs fractieleider, Mitch McConnell uit Kentucky, behield zijn zetel maar nipt.

Elizabeth Dole uit North Carolina, ex-minister onder Bush sr. en Reagan en vrouw van oud-presidentskandidaat Bob Dole, had minder geluk. Evenals een ander Republikeins kopstuk, John Sununu uit New Hampshire. Verder verloren Republikeinen in Colorado, New Mexico en Virginia.

In andere staten gaat het tellen nog door, of moet worden herteld. Zo zijn in Oregon vooral de stemmen uit de steden nog niet geteld – en bijvoorbeeld Portland stemt vaak Democratisch. In Minnesota is het verschil in stemmen tussen de komiek Al Franken (Democraat) en de zittende Republikeinse senator Norm Coleman 571. Zo klein, dat een hertelling nodig is.

In Georgia is een tweede ronde nodig omdat de Republikeinse koploper Saxby Chambliss niet boven de 50 procent uitkwam tegen zijn tegenstander Jim Martin. Pas op 2 december zal er een winnaar zijn.

In Alaska is niet alleen de uitslag onzeker. Senator Ted Stevens werd er vorige maand veroordeeld wegens fraude. Mocht hij winnen, dan moet hij waarschijnlijk aftreden en volgen nieuwe verkiezingen, waarbij de Democraten een goede kans maken.

Omdat Joe Biden en Barack Obama beiden hun Senaatszetel moeten opgeven nu ze het Witte Huis betreden, zijn in hun staten (Delaware en Illinois) ook nieuwe verkiezingen nodig. De verwachting is dat de Democraten die zetels met gemak behouden.

Een bijzondere rol is de komende weken weggelegd voor onafhankelijk senator Joe Lieberman. Hij was in 2000 nog de running mate van Al Gore, maar voerde nu campagne voor zijn vriend John McCain. Hij maakt nog steeds deel uit van de Democratische fractie, maar veel partijleden willen hem daar uitzetten, mede omdat hij voorzittersposten van verscheidene Senaatcommissies bezet houdt.