Zwarte president en...

De nieuwe Amerikaanse president toonde zich vannacht zelfbewust én bescheiden. Na een campagne, waarin ‘change’ het synoniem werd voor het verlangen om afscheid te nemen van 20 jaar dynastiek bestuur van de families Bush en Clinton, moet Obama het land echt gaan veranderen.

De senator is zich ervan bewust dat het enthousiasme van nu een domper kan krijgen – gelet op de ernst van (inter)nationale toestanden misschien sneller dan de kiezers bevroeden. „Een nieuwe dageraad van Amerikaans leiderschap is ophanden”, zei Obama vannacht voor een tot tranen toe geroerde menigte in Chicago. Maar hij waarschuwde voor overmoed. De zege biedt de „chance for us to make that change”.

Zijn positie is niettemin sterk. Ten eerste cijfermatig. Met 52 tegen 47 procent is zijn mandaat als nieuweling bijna net zo overtuigend als dat van generaal Eisenhower in 1952. Obama is de eerste Democraat sinds Carter in 1976 die met een reguliere meerderheid van stemmen het Witte Huis betrekt. Bovendien kan hij ook bogen op een welgezind Congres. Zowel in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat hebben de Democraten nu een meerderheid van meer dan 55 procent van de zetels. Die dominantie kan ertoe leiden dat het Congres gaat doordraven en het politieke midden terzijde schuift. Dat gevaar dreigt vooral als de wrok over acht jaar Bush zich blijft manifesteren. Maar als de Democratisch leiders in Senaat en Huis dat beseffen, is het mogelijk dat uitvoerende en wetgevende macht komende vier jaar boven de partijen uitstijgen.

Ten tweede staat Obama om electorale redenen op een stevig fundament. Zijn overwinning is niet alleen het resultaat van een intelligente verkiezingscampagne, die zowel in de media als in de straten met ijzeren discipline werd gevoerd. Het presidentschap van Obama illustreert ook dat Amerika de afgelopen jaren aan de basis is veranderd. McCain appelleerde aan de oudere, laaggeschoolde of rijke blanke kiezer. Obama sprak een coalitie aan van jongeren, middelbare professionals, vrouwen, zwarten, latino’s en Aziaten.

Deze ‘regenboogcoalitie’ is bovendien niet meer eenzijdig gebaseerd op de zwarte gemeenschap. Ze is een uiting van de ingrijpende demografische veranderingen die de VS hebben ondergaan en die ook komend decennium niet te stuiten lijken. Amerika is een land dat steeds minder wordt gedomineerd door de witte protestanten met Europese voorouders. Tekenend is dat de huidskleur van Obama geen beslissende, laat staan negatieve, rol heeft gespeeld in de stembus. Anders dan een deel van zijn aanhangers liet McCain vannacht in zijn imponerende afscheidstoespraak blijken dat heel goed te hebben begrepen.

De verwachtingen zijn om al deze redenen hooggespannen. Ook in Europa. Hier is de uitslag met onbeschroomde opluchting ontvangen, hoewel het programma van Obama ook offers vraagt, bijvoorbeeld in Afghanistan. Behalve hoop is nu ook de realiteitszin geboden. Het presidentschap van Obama noopt namelijk overal tot nieuwe allianties.