President Obama

New York. Toen het gisteravond duidelijk werd dat Barack Obama gewonnen had, ging er bij mij in de buurt een geweldig gejuich op. Het feest duurt voort. John McCain heeft juist de toespraak gehouden waarin hij zijn nederlaag erkent en zijn tegenstander gelukwenst. De speech van een heer, zonder een spoor van rancune, hoffelijk en doordrenkt van vaderlandsliefde. Daarna kwam in Chicago, voor een menigte van misschien wel honderdduizend, de president-elect, de eerste Afro American, zwarte politicus. Hij heeft een uitputtende campagne van meer dan twintig maanden achter de rug. Eerst de voorverkiezingen tegen Hillary Clinton, daarna de lange, moordende strijd tegen McCain. Nooit heb ik hem vermoeid gezien, altijd slagvaardig, zijn publiek van alle rassen tot geestdrift brengend. En nu een korte rede waarin hij McCain prees als een faire tegenstander en vervolgens een beroep deed op de vaderlandsliefde van alle Amerikanen. Geen gelegenheidspraat, geen obligate beloften. Zo verscheen Obama: als een groot politicus wiens komend presidentschap voor heel Amerika een overwinning betekent.

Waaraan heeft hij zijn grote succes te danken? Aan zijn programma? Aan zijn welsprekendheid? Zijn betrekkelijke jeugd? De vergissingen van zijn tegenstanders? Ook aan zijn huidskleur? Het zal allemaal een rol hebben gespeeld, maar hij heeft boven alles één ding goed begrepen en tot uitdrukking gebracht. De Amerikanen willen weg uit de steeg, de verstikkende sfeer waarin ze in het verloop van acht jaar George W. Bush zijn terechtgekomen. John McCain heeft zich in de loop van zijn campagne verder van de president gedistantieerd, en hij heeft Sarah Palin als zijn running mate gekozen wat hem wel veel publiciteit heeft opgeleverd, maar wat niet zijn verstandigste zet is geweest. En afgezien daarvan, hij is wel een man met grote ervaring, heeft de reputatie van een maverick, een non-conformist te zijn en een betrouwbare conservatief. Maar hij is 72, voor een nieuwe generatie in alle opzichten te oud om president te worden. Ook hij wilde change, maar voor de nieuwe kiezers heeft het hem aan de overtuigingskracht ontbroken om deze boodschap geloofwaardig te maken.

Deze vierde november wordt beschouwd als een historische dag. Ja, als de natie geluk heeft, is het een afscheid van een bewind dat in alle opzichten is mislukt. Maar is het óók het afscheid van een rampzalig tijdvak? Amerika is nog altijd verstrikt in twee oorlogen, in een economische crisis die waarschijnlijk uitloopt op een recessie en die in het dagelijks leven voelbaar is. Amerika heeft een torenhoge staatsschuld, gestaag afnemende werkgelegenheid, grote problemen met de gezondheidszorg en het onderwijs, een verwaarloosde infrastructuur, een dalend aanzien in de rest van de wereld en er is groeiende twijfel aan de Amerikaanse oppermacht. De nieuwe president wacht in eigen land een titanenwerk.

Hij heeft beloofd dat hij binnen zestien maanden de troepen uit Irak zal halen. Is het de bedoeling dat ze dan naar Afghanistan zullen worden gedirigeerd? In die zin heeft hij zich eerder uitgelaten. Heeft hij een groter plan voor het hele Midden-Oosten? Blijft het toch zijn doel, daar, in landen met een theocratische dictatuur en een proletariaat waarvan een groot deel werkloos is, de democratie te brengen? Wat zal bijvoorbeeld zijn beleid jegens de fundamentalistische moslimstaat en grote olieleverancier Saoedi-Arabië zijn? Zal hij serieus werk maken van zijn denkbeeld om met Ahmadinejad te gaan praten? Wordt in het algemeen de diplomatie hersteld die onder Bush nagenoeg was afgeschaft? Het zijn maar een paar praktische vragen waarop het antwoord voor het hele Westen van belang is.

Obama belooft een omwenteling in de binnenlandse politiek door een rechtvaardiger inkomensverdeling, herstel van de middenklasse en een radicale bestrijding van de recessie. Hij heeft vergelijkenderwijs niet minder revolutionaire plannen voor het buitenlands beleid. Dat klinkt allemaal hoopvol en het is bovendien de hoogste tijd. Bij de uitvoering van dit alles heeft Amerika bondgenoten nodig. Na de inauguratie, op 20 januari 2009, zullen we er ook in Den Haag meer van horen. Voor de trouwe uitvoerders van de projecten van Bush en de zijnen zal het een overgang zijn. Laten we hopen dat ze de nieuwe president als een verbetering ervaren.

Rest de vraag of het Amerika van Obama zich weer tot de patriottische eenheid, de benign nation zal hervormen die hij zich voorstelt. De Republikeinen zijn ontredderd uit deze verkiezingen tevoorschijn gekomen. In de campagne heeft de rechtervleugel van de partij sluizen van haat geopend. Zullen deze fanatici zich nu gewonnen geven, of hun afkeer blijven koesteren, wachtend op een gelegenheid om revanche te nemen?

Zeker, Amerika heeft in menig opzicht een historische dag achter de rug. Maar het nieuwe hoofdstuk in de geschiedenis moet nog beginnen. Hier is op dit ogenblik deze nieuwe geschiedenis één uur oud. Het gejuich en getoeter op straat duurt nog voort.

Reageren kan op nrc.nl/hofland (Reacties worden openbaar na goedkeuring door de redactie.)