Nog strijd over zetels Senaat

Onduidelijk is nog hoeveel zetels de Democraten in de Senaat halen. Met 60 (van de 100) zetels zouden ze de vrije hand hebben.

Tot diep in de (Amerikaanse) ochtend is onduidelijk gebleven of president Obama in de Senaat zal kunnen rekenen op een comfortabele meerderheid van 60 zetels.

Bij het ter perse gaan van deze krant (aan het begin van de middag) hadden de Democraten in de Senaat zeker vijf zetels op Republikeinen heroverd. Bovendien hadden ze toen nog kans op winst in Oregon, Minnesota, Georgia en Alaska. Ze zouden daarmee op 60 zetels kunnen uitkomen.

Dat is belangrijk sinds in de Senaat (100 zetels) niet altijd de grondwettelijke regel opgaat dat een wet is goedgekeurd bij een eenvoudige meerderheid van de helft plus 1. Bij controversiële kwesties dreigen minderheidspartijen vaak de behandeling van een wetsvoorstel te frustreren door eindeloze redes te houden – een filibuster. Alleen een partij die méér dan veertig zetels heeft kan de spreektijd afdwingen die vereist is voor deze obstructietactiek.

De Democraten hadden vooraf gehoopt hun huidige 51 zetels tot 60 uit te breiden en zo de vrije hand te krijgen bij nieuw beleid. Hoewel de grens van 60 (nog) niet bereikt was, zeiden Democraten te hopen een deel van hun verlanglijst sowieso te kunnen afwerken.

Daarbij denken ze aan gelegenheidscoalities met gematigde Republikeinse senatoren. Bijvoorbeeld met de twee vrouwelijke Republikeinse senatoren uit het progressieve Maine. Of met de Republikein Arlen Specter (Pennsylvania), een zwaargewicht die kritiek uitte op Bush’ antiterreurwetten. „De dagen van de dwarsliggerij zijn voorbij”, juichte Democra-tisch kopstuk Charles Schumer.

De filibuster proof majority kwam voor de Democraten in zicht nadat de Republikeinen bij de Congresverkiezingen van 2006 al vijf Senaatzetels verloren. Gisteren beleefde de partij opnieuw een bange avond. Zelfs hun fractieleider, Mitch McConnell uit Kentucky, behield zijn zetel maar nipt.

Elizabeth Dole uit North Carolina, ex-minister onder Bush sr. en Reagan en vrouw van oud-presidentskandidaat Bob Dole, had minder geluk. Evenals een ander Republikeins kopstuk, John Sununu uit New Hampshire. Verder verloren Republikeinen in Colorado, New Mexico en Virginia.

In Oregon en Minnesota (waar komiek Al Franken gelijkstaat met de zittende senator Norm Coleman) gaat het tellen vandaag door. In Georgia is mogelijk een tweede ronde nodig als de Republikeinse koploper Chambliss niet boven de 50 procent uitkomt.

In Alaska is niet alleen de uitslag onzeker. Senator Ted Stevens werd er vorige maand veroordeeld wegens fraude. Mocht hij winnen, dan moet hij waarschijnlijk aftreden en volgen nieuwe verkiezingen, waarbij de Democraten een goede kans maken.

Omdat Joe Biden en Barack Obama beiden hun Senaatszetel moeten opgeven nu ze het Witte Huis betreden, zijn in hun staten (Delaware en Illinois) ook nieuwe verkiezingen nodig. De verwachting is dat de Democraten die zetels met gemak zullen behouden.

Een bijzondere rol is de komende weken weggelegd voor Joe Lieberman. Hij was in 2000 de running mate van Al Gore, maar tegenwoordig is hij Onafhankelijk senator. Hij voerde dit keer campagne voor zijn vriend John McCain. Hij maakt nog steeds deel uit van de Democratische fractie, maar veel partijleden willen hem daar uitzetten, mede omdat hij voorzittersposten van verscheidene Senaatcommissies bezet houdt.