Laat kinderhersenen zo groot mogelijk worden

Ouders onderschatten de risico’s van alcohol voor jongeren, zegt kinderarts Van der Lely. Vergiftiging kan grote gevolgen hebben. Tot hun 23ste moeten ze helemaal niets drinken.

Een kinderarts die naast zijn werk in het ziekenhuis door het land reist om op middelbare scholen ouders voor te lichten over de risico’s van alcohol voor kinderen. Dat maakt nieuwsgierig: de aula van de Christelijke Scholengemeenschap Walcheren in Middelburg is afgeladen met ouders wanneer Nico van der Lely, kinderarts bij het Reinier De Graaf Gasthuis in Delft, komt spreken.

Er is dan ook wat aan de hand. Sinds 2000 is het aantal tieners dat met een alcoholvergiftiging in coma het ziekenhuis werd ingereden met 126 procent toegenomen. Eén à twee slachtoffers per dag.

Volgens het rapport ‘Jeugd en riskant gedrag 2007’ van het Trimbos instituut drinkt 47 procent van de Nederlandse tieners hun eerste alcoholhoudende drankje op twaalfjarige leeftijd. Niet stiekem met vrienden maar met ouders die hun kind tijdens Oud en Nieuw een glas champagne inschenken. Moet toch kunnen?

„Dus niet”, zegt Nico van der Lely. „Ouders onderschatten de gevaren van alcohol. Als een kind eenmaal heeft gedronken staat de deur wagenwijd open om met vrienden nog meer te drinken. Verbieden dus. Nee is nee.”

Zijn advies staat haaks op de heersende opvoedfilosofie onder ouders die stelt dat kinderen beter binnenshuis kunnen drinken om ze zo verantwoordelijk met alcohol te leren omgaan. Het verrast de aanwezige vaders en moeders die fluisterend met elkaar beginnen te discussiëren.

Een noodzakelijke discussie, vindt Van der Lely. Want hij zag zichzelf door het toenemende aantal gevallen van alcoholvergiftiging genoodzaakt een alcoholpolikliniek op te zetten om kinderen effectiever voor te lichten. De eerste in Nederland. In zijn kliniek staat de nazorg centraal. Nadat de jonge patiënt uit zijn of haar coma is ontwaakt gaat een team van pedagogen en psychologen aan de slag om herhaling te voorkomen. De kinderpsycholoog onderzoekt welke schade de alcohol bij de onvolgroeide hersenen heeft aangericht en samen met pedagogen bekijkt de patiënt websites die laten zien wat de gevolgen zijn. Ouders worden intensief betrokken bij deze gesprekken. De schok die een alcoholvergiftiging bij de patiënt teweegbrengt moet er voor zorgen dat het niet nog eens gebeurt.

Andere ziekenhuizen in Leeuwarden, Veldhoven, Eindhoven en Hoorn hebben via een anderhalf jaar durende pilot deze methode overgenomen. Als het werkt, komen er meer alcoholpoli’s.

Het is de eerste zichtbare medische maatregel die landelijk wordt genomen tegen het ‘comazuipen’. Twee trends zijn verontrustend: de slachtoffers worden met een gemiddelde leeftijd van dertien jaar jonger, de alcoholpromillages worden hoger.

In 2001 hadden patiëntjes gemiddeld een promillage van 1,1. In 2007 was dat 1,8. „

De tien- tot veertienjarigen die in coma in het ziekenhuis belanden bezorgen Van der Lely echter de grootste kopzorgen. „Na drieëntwintig jaar zijn hersenen pas volgroeid. Alcohol stopt de groei van hersenen. Kinderen die nog aan hun groeispurt moeten beginnen zullen na een vergiftiging blijvend met zwaar beschadigde hersenen rondlopen die significant kleiner zijn dan die van leeftijdgenoten die niet drinken. De toekomst die ze hadden kunnen hebben krijgen ze niet omdat hun denk- en leervermogen is aangetast.” Van der Lely tegen de ouders in Middelburg: „Stel het alcoholgebruik bij uw kinderen zo lang mogelijk uit. Laat hun hersenen zo groot mogelijk worden.”

Naast de hersenbeschadiging wordt ook de kans groter dat kinderen later alcoholist worden. „De hersenfuncties die gevolgen en gevaren kunnen inschatten zijn namelijk onderontwikkeld gebleven”, aldus Van der Lely.

Kinderarts Hester van Wieringen van Mesos Medisch Centrum uit Utrecht vreest vooral voor deze ontwikkeling. Want ook jonge meisjes drinken steeds meer. Dat kan risico’s opleveren voor de toekomstige generatie. „Als zulke meisjes later in verwachting raken is het de vraag of ze ook tijdens de zwangerschap van de drank kunnen afblijven. Anders bestaat de kans dat hun kind wordt geboren met het foetaal alcoholsyndroom (FAS)”, zegt Van Wieringen.

Kinderen met FAS hebben onderontwikkelde hersenen, wat kan zorgen voor problematisch gedrag zoals onder andere alcoholisme. „Er zijn in Nederland weinig kinderen met volledige FAS. Maar als we het drankgedrag onder jongeren niet tegengaan kan dat veranderen”, aldus Van Wieringen.

Maar dat gedrag stoppen is bijzonder lastig. Van der Lely: „Kinderen hebben meer geld, de drank is voorradig en een uitgekiende marketing van alcoholproducenten wordt op ze losgelaten.”

Het grootste deel van de oplossing ligt daarom bij de ouders. Volgens de arts polderen vaders en moeders te veel met hun kroost. Compromissen – ‘als jij niet rookt betalen we je rijbewijs’ – halen niet veel uit. Regels en duidelijkheid voorkomen dat jongeren problematische drinkers worden.

Haske van der Vorst, psychologe en onderzoekster aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, deed onderzoek naar de invloed van ouders op het drinkgedrag van hun kinderen en concludeerde hetzelfde. „Kinderen nemen ook gedrag over. Als ouders zelf veel drinken dan denkt hun kind dat het normaal is om dagelijks te drinken.”

„Maar hebben wij echt zulke invloed?”, vraagt een moeder uit de zaal aan Van der Lely. „Groepen vrienden hebben toch ook grote invloed op je kind?” De kinderarts ontkent dat niet. „Maar uw kind heeft wel een mentale drempel waar het overheen moet als drank expliciet is verboden.” Vrienden werken versterkend als jongeren al zijn begonnen met drinken, beweert Van der Vorst. „Juist daarom hebben ouders wel degelijk invloed op drinken van hun kind.”