En de nieuwe baan van Obama/McCain* A4 voor internet artikel

Obama/McCain* (* doorhalen wat niet van toepassing is) is vanaf 20 januari president.

Maar zijn macht is niet onbegrensd.

Stel er zou een personeelsadvertentie geplaatst moeten worden voor een nieuwe Amerikaanse president. Wat zou daar dan in moeten staan, vroeg The Washington Post zich dit voorjaar af. De krant stelde zelf de volgende functieomschrijving op: „CEO gezocht om leiding te geven aan 3 miljoen werknemers. Moet minimaal 35 jaar oud zijn, autochtoon en bereid zijn om thuis te werken. Grote kans op publiekelijk falen.”

De president als de chief executive officer (CEO) van een land? De Amerikaanse grondwet uit 1787 noemt de president inderdaad de drager van de executive power, de uitvoerende macht. Maar wat betekent dat?

De achttiende-eeuwse auteurs gaven zelf al een voorzet: De president is opperbevelhebber van „het leger, de marine en de milities” – een luchtmacht was er nog niet. „Hij [vrouwen hadden nog geen kiesrecht] benoemt ambassadeurs, ministers, consuls, opperrechters” en andere overheidsfunctionarissen. Informeert regelmatig het Congres over de staat van het land. En belooft „alles te doen wat in mijn macht ligt om de grondwet van de Verenigde Staten te behouden, te beschermen en te verdedigen”.

De rest van het artikel beperkt de macht van de president vooral. De Verenigde Staten werden eind achttiende eeuw gesticht als een revolutionair project, geboren uit verzet tegen de overheersing door het Britse koloniale rijk. De president van de nieuwe republiek, vonden de stichters, moest geen nieuwe koning worden. Zo mag hij maar maximaal acht jaar regeren en kan het Congres hem bij overtreding van de wet afzetten.

Ondanks dit vroege republikeinse elan is het Amerikaanse presidentschap tegenwoordig met veel ceremonieel – bijna koninklijk – vertoon omgeven. Dit is vooral goed te merken wanneer een (oud-)president of ex-first lady overlijdt. Dan rouwt de bevolking massaal om het overleden staatshoofd of diens vrouw, als onderdanen in een koninkrijk om een monarch.

De waarde die Amerikanen in de afgelopen eeuwen aan het hoogste ambt zijn gaan toekennen, maakt ook dat de bevolking de presidentskandidaten met plezier maandenlang test op hun kwaliteiten als mogelijk staatshoofd: de moderne verkiezingscampagne.

Ook hier spelen de uitvoerende kwaliteiten van de kandidaten weer een rol. De huidige president Bush noemt zich bijvoorbeeld graag ‘the decider’, de man die zich door zijn medewerkers voorstellen laat doen en dan zelf de knopen doorhakt. Zoals een CEO in het bedrijfsleven.

Toen dit najaar twijfel rees of Sarah Palin wel geschikt was om John McCain zonodig als president te vervangen, begonnen de Republikeinen dan ook te wijzen op haar „ervaring binnen de uitvoerende macht”. Palin was reeds burgemeester van Wasilla en gouverneur van Alaska, zeiden haar partijgenoten. De Democraten – Barack Obama en diens vicepresident Joe Biden – daarentegen kennen als senatoren de wetgevende macht alleen van binnen. „Ze heeft uitvoerende ervaring en dat is wat je nodig hebt om een capabel figuur te zijn hier in Washington”, zo prees president Bush Sarah Palin in september aan.

Maar leidinggeven is niet alles. Een ander artikel van de grondwet, het eerste, bepaalt dat het Congres alle wetsvoorstellen die het aanneemt, moet voorleggen aan de president. Die kan deze goedkeuren of terugsturen (vetoën). Voor een president die beleid wil maken, en dat gebeurt via wetgeving, bestaat het dagelijkse werk – naast alle ceremoniële vertoon en buitenlandse verplichtingen – daarom vooral uit steun vinden in het Congres: de wetgevende macht.

De president kan een deel van dit wheelen and dealen met het Congres overdragen aan zijn vicepresident en bewindslieden. Obama, die anders dan McCain pas vier jaar senator is en voor Washingtonse begrippen nog een groentje, koos daarom de ervaren rot Biden als running mate. Net als McCain loopt Biden al enkele decennia rond op Capitol Hill. Als senator kent hij de wegen en achterkamertjes in Washington en heeft hij de juiste contacten die nodig zijn in het stroperig proces van de wetgeving.

Welk land erft de president?Kijk op pagina 6