Amerika kiest voor het eerst zwarte president

Nieuwsanalyse

De hele wereld ziet de verkiezing van een zwarte president als historisch. Obama zelf presenteerde zich gisteren als vanouds als de ‘ras-neutrale’ leider.

Amerika heeft een nieuwe president – en na vannacht zal het land nooit meer hetzelfde zijn. De president is voor het eerst in de geschiedenis zwart, hij is relatief jong (47) en vertegenwoordigt een multicultureel ideaal dat sinds de jaren negentig wereldwijd op zijn retour leek.

Barack Obama’s overwinning maakte heftige reacties los, vooral bij zwarte Amerikanen. Overal in het land gingen zij uitgelaten de straten op. Het was ook hun overwinning. Hun bevrijding.

Jesse Jackson hield met betraande ogen een Amerikaans vlaggetje in de lucht. Oprah Winfrey keek dromerig voor zich uit. John Lewis, de medestrijder van Martin Luther King die in de jaren zestig werd gemarteld omdat hij rondreisde in blank Alabama, had moeite met praten omdat de brok in zijn keel te groot was.

In de rede waarin John McCain zijn nederlaag erkende, prees hij de historische betekenis van Obama’s zege: „Dat hij heeft weten te winnen door een beroep te doen op de hoop van vele miljoenen Amerikanen, die ooit ten onrechte geloofden dat zij weinig belang hadden bij en weinig invloed hadden op de verkiezing van een Amerikaanse president, is iets wat ik ten zeerste bewonder. Dit waren historische verkiezingen, en ik erken de speciale betekenis ervan voor Afro-Amerikanen en de trots die zij vanavond moeten voelen”, aldus McCain.

Obama zelf had in zijn overwinningstoespraak – sober en koel uitgesproken – nauwelijks aandacht voor al deze emoties. In twee alinea’s stond hij zijdelings stil bij de geschiedenis van zwart Amerika en voor het overige presenteerde hij zich als de ‘ras-neutrale’ leider die hij in de hele campagne al was.

Het is zijn grootste succes. Behalve zwarten wist hij gisteren latino’s, jongeren, vrouwen en hoogopgeleiden in ongebruikelijk hoge aantallen op de been te brengen. Hij won in staten – Indiana en Virginia – waar sinds 1964 geen Democraat meer een meerderheid had behaald.

Nationale eenheid is altijd zijn grootste streven geweest. Hillary Clinton deed er vaak cynisch over, maar de klassieke tweedeling tussen Republikeinse en Democratische staten is na gisteren minder vanzelfsprekend dan decennialang het geval was.

En er gebeurde gisteren nog iets: de Verenigde Staten, een centrum-rechts land met een conservatieve inslag, maakte een ruk naar links.

Vervolg Obama: pagina 4

Links heeft torenhoge verwachtingen na winst

Vervolg Obama van pagina 1

De Democraten vergrootten hun meerderheden in het Congres, en vanaf januari volgend jaar, als Obama geïnstalleerd wordt, is het land de facto een éénpartijstaat van centrum-linkse signatuur.

Dat is zeker niet alleen aan Obama te danken: de Republikeinen hebben er belangrijk aan bijgedragen. Na acht jaar George W. Bush had Amerika genoeg van de conservatieve principes die de politiek van het land sinds de verkiezing van Ronald Reagan in 1980 domineerden.

De val van de economie, de falende operatie in Irak en de zwakke federale hulpverlening na de orkaan Katrina gaven Republikeinen een imago van incompetentie. Nadat de partij in 2006 zijn meerderheid in het Congres werd ontnomen, was het aannemelijk dat 2008 een Democratisch jaar zou worden.

Dat is meteen Obama’s dilemma. Hij kan er verzekerd van zijn dat links Amerika, dat in zijn eigen beleving al dertig jaar in de kou staat, de komende maanden torenhoge verwachtingen van zijn presidentsschap heeft. Vannacht gingen al eerste e-mails uit waarin een pressiegroep erop wees dat het klimaat niet eerder zo gunstig was om het gebruik van marihuana te legaliseren.

Maar Obama erft te veel problemen om zich lang met leuke linkse dingen bezig te houden. Het begrotingstekort zal historisch hoog zijn, de economie is in recessie, het land voert twee stroperige oorlogen. En zijn strategie om de klassieke verdeling tussen Republikeinse en Democratische staten te doorbreken heeft ook tot gevolg dat hij nu kiezers achter zich heeft die hij erg gemakkelijk kan kwijtraken.

Zijn aanhangers in Virginia en Indiana zien niets in progressieve experimenten met drugs of een herleving van de discussie over zoiets als vrij wapenbezit. Bill Clinton won in 1992 ook staten die zelden Democratisch stemmen. Maar bijvoorbeeld in het behoudende Colorado, met zijn sterke militaire presentie, was hij na vier jaar later zijn populariteit alweer kwijt omdat hij voorstelde openlijke homoseksualiteit in de krijgmacht toe te staan. De man die Obama als zijn stafchef op het oog heeft, Rahm Emanuel, zorgde er in Clintons tweede termijn voor dat de president niet opnieuw zulke fouten beging.

De komende dagen zullen namen van Republikeinen in circulatie worden gebracht die Obama overweegt in zijn kabinet te benoemen. De conservatieve buitenlanddeskundige Chuck Hagel, de gematigde Republikein Dick Lugar uit Indiana, Bush’ minister van Defensie Robert Gates – niemand moet verbaasd zijn als ze allemaal in Obama’s kabinet zouden eindigen.

Intussen staat wel vast dat de Republikeinen zich na vannacht in een bloedige broedertwist zullen storten. De relatief gematigde John McCain was voor de Grand Ol’ Party (GOP) dit jaar de beste kans op een overwinning. Maar McCain was nooit geliefd in de GOP, hij had Sarah Palin nodig om de partijsoldaten aan het werk te krijgen. De radicale tak van de partij voelt zich door haar vertegenwoordigd, en na vannacht zal de verleiding voor de partij groot zijn om zich opnieuw terug te trekken op de rechterflank. Het zou betekenen dat de GOP kiest voor een radicale polarisatie met Obama, zoals ook met Clinton gebeurde, en dat is geen gemakkelijke houding voor een president die het land bij elkaar wil brengen.

Het is meteen de grootste uitdaging voor de coalitie die Obama het afgelopen jaar zo zorgvuldig in elkaar zette. Zeker progressieve Democraten, jongeren en Afro-Amerikanen verwachten een dramatisch ander Amerika. Obama wees er vannacht al op dat zijn partij ondanks de grote Democratische overwinning „bescheiden” moet blijven. De houdbaarheid van zijn coalitie zal kortom sneller op de proef worden gesteld dan gisteren, op een historische verkiezingsdag, het geval leek.