Vanaf 02.00 uur wordt de uitslag duidelijk

Hoe laat komen de eerste uitslagen? Welke peilingen zijn betrouwbaar? Welke staten kunnen in een vroeg stadium de doorslag geven? Zes momenten om vannacht goed op te letten.

Daar is dan eindelijk de grote dag. Na een campagne van bijna twee jaar, de meeslependste uit Amerika’s moderne geschiedenis, kiezen de Verenigde Staten vandaag hun 44ste president – de opvolger van de impopulaire George W. Bush.

In het Amerikaanse kiesstelsel draait het niet om de nationale uitslag, maar om resultaten per staat. Elke staat vaardigt kiesmannen af naar een college van 538 leden, dat formeel de president kiest. Hoe groter de bevolking, hoe hoger het aantal kiesmannen dat een staat afvaardigt – Californië heeft er bijvoorbeeld 55, Vermont slechts 3.

Wie vannacht 270 kiesmannen of meer behaalt, is de nieuwe president. Bush won vier jaar terug met 286 om 252 kiesmannen, maar afgaande op de peilingen is het nagenoeg zeker dat twee staten die in 2004 op hem stemden (Iowa en New Mexico – samen 14 kiesmannen) dit jaar naar Obama overgaan.

Dit betekent dat de avond voor Obama-aanhangers draait om de vraag of er behalve deze twee staten nog één middelgrote Republikeinse staat bijkomt die op de Democratische kandidaat stemt: dan is Obama de winnaar.

Volgens de peilingen kan dat in zeker vijf staten gebeuren: Ohio (20 kiesmannen), Florida (27), Virginia (13), North Carolina (15), Colorado (9).

Voor McCain-aanhangers is het uiteraard van levensbelang dat hun kandidaat al deze vijf staten behoudt. Maar voor het geval dat niet lukt, probeert hij in te breken in de Democratische kolom: hij zet alles op Pennsylvania (21 kiesmannen), dat sinds 1988 geen Republikein meer heeft gesteund.

Het is onwaarschijnlijk dat de uitslagen uit deze zes staten – waar dus alles om draait – vroeg in de nacht definitief binnen zijn. Maar voor die tijd komen wel andere gegevens naar buiten die een indicatie zijn hoe de nacht zal verlopen.

1: speculeren vanaf 18.00 uur

Iedereen met een internetaansluiting kan vanaf het Amerikaanse middaguur (18.00 uur in Nederland) weblogs afstruinen op zoek naar resultaten van zogeheten exitpolls. Dat zijn peilingen die in de stembureaus worden gehouden kort nadat Amerikanen hun stem hebben uitgebracht.

De vijf grote televisiestations en het persbureau AP laten exitpolls houden, er zijn honderden mensen bij betrokken en de praktijk van de afgelopen jaren was dat flarden van de resultaten in de loop van de Amerikaanse middag uitlekken – en dan een zwaar stempel op de verkiezingsavond drukken.

Probleem is alleen dat exitpolls geen goede naam hebben: vier jaar geleden leefde Amerika op grond van de exitpolls enkele uren in de waan dat de Democraat John Kerry de nieuwe president was, acht jaar geleden gebeurde hetzelfde met Al Gore.

Er is één man, de vrolijke nerd Joe Lenski, die de regie over alle exitpolls voert. Hij heeft aangekondigd dat de fouten van de vorige keren dit jaar zeker niet worden herhaald. Om 23.00 uur Nederlandse tijd stuurt Lenski de resultaten van de exitpolls naar zijn zes afnemers – ABC, NBC, CBS, Fox, CNN en AP. Al deze afnemers moeten in ruil daarvoor de belofte doen dat ze hun resultaten niet bekendmaken zolang de stembureaus open zijn.

Maar de stations gaan vanaf dat tijdstip lokkertjes uitzenden, die ze ook op hun websites publiceren. Vaak geven deze lokkertjes een goede indicatie. Bijvoorbeeld: als zou blijken dat een meerderheid van de blanke mannen in Virginia Obama heeft gestemd, staat vrijwel vast dat hij die staat (en dus de verkiezingen) heeft gewonnen. (Sinds 1960 stemt tussen de 55 en 60 procent van blanke mannen Republikeins). Zou blijken dat de meeste vrouwen in Virginia McCain hebben gestemd, dan gaat de Republikein een fantastische avond tegemoet. (Sinds de jaren zeventig stemmen de meeste Amerikaanse vrouwen Democratisch.)

Het lange seizoen van de voorverkiezingen heeft ervoor gezorgd dat Joe Lenski dit jaar uitvoerig heeft geoefend. En één nieuwsorganisatie zat er in de voorverkiezingen met zijn exitpolls zelden naast: CBS News (cbsnews.com).

2: eerste gegevens na 0.00 uur

Middernacht Nederlandse tijd sluiten de stembussen in het overgrote deel van twee staten: Indiana (11 kiesmannen) en Kentucky (8 kiesmannen) – en de verwachting is dat eerste resultaten kort daarna zullen uitlekken, waarna televisiestations zich vrij voelen hun eigen gegevens te publiceren.

Indiana en Kentucky zijn beide Republikeins: Indiana heeft sinds 1964 niet meer op de Democratische presidentskandidaat gestemd, Kentucky niet sinds 1996. Als McCain kans wil houden op het presidentschap moet hij beide winnen. De vooruitzichten zijn dat hem dat in Kentucky lukt. Volgens de peilingen hangt het erom in Indiana. Wanneer dat beeld ook oprijst uit de eerste uitslagen, dan is dat een slecht signaal voor McCain. Een vroege projectie van een zege zou een opsteker voor hem zijn.

In Kentucky geven de resultaten van Mitch McConnell een goede indicatie. De Amerikanen stemmen vandaag ook voor het Congres – het hele Huis van Afgevaardigden (435 leden) en eenderde van de Senaat (100 leden) worden gekozen. McConnell is het invloedrijkste Republikeinse Congreslid, leider van zijn partij in de Senaat. Als na middernacht blijkt dat hij niet zeker is van de zege in zijn staat, moeten Republikeinen rekening houden met een droevig stemmende nacht.

3: echte uitslagen na 01.00 uur

Een uur na middernacht Nederlandse tijd sluiten de stembussen in Virginia, Vermont, South Carolina, Georgia en het grootste deel van Florida. Virginia is dé staat om te volgen. Als zou blijken dat alle stations en AP bereid zijn een winnaar in deze staat aan te wijzen, dan kan het een korte nacht worden, anders dan in 2000 (Bush-Gore) en 2004 (Bush-Kerry).

Omroepmedewerkers zeggen dat het meest waarschijnlijke scenario is dat stations de staat zullen brandmerken als ‘too early to call’. In dat geval publiceren zij – net als de staat op zijn website – overzichten van daadwerkelijk getelde stemmen.

Amerika heeft één analist die, als een paar procent van de stemmen is geteld, nagenoeg altijd de juiste uitslag voorspelt: de journalist Michael Barone, co-auteur van de encyclopedie van de Amerikaanse politiek, de Almanac of American Politics.

Barone is een zéér conservatieve man die op verkiezingsavonden voor FoxNews werkt. Sinds dit jaar heeft hij concurrentie van Chuck Todd, een jonge analist van NBC News en MSNBC. Beiden publiceren hun analyses ook op het web.

Om 01.00 uur sluiten ook de stembureaus in Florida (het grootste deel) en Georgia. Na de problemen in 2000 noemen omroepmedewerkers het onwaarschijnlijk dat iemand zich meteen aan een voorspelling van Florida zal wagen.

Georgia kan wel vroeg aanwijzingen opleveren. Bij voorbeeld het opkomstcijfer – de staat heeft veel Afro-Amerikanen. En als eerste uitslagen enkele procenten van de stemmen toekennen aan de libertaire presidentskandidaat Bob Barr (een voormalig Republikeins Congreslid uit de staat die stemmen afsnoept van McCain), dan heeft Obama een goede kans deze Republikeinse staat te winnen – het zou een ongekende doorbraak voor de Democraten zijn.

4: Ohio om 01.30 uur

Voor Ohio, waar de stembureaus om half twee sluiten, geldt hetzelfde als Florida. Het is een van de belangrijkste swing states waarvan normaal gesproken niemand meteen de uitslag durft te voorspellen.

5: het grote moment (02.00 uur)

Joe Lenski heeft eerder aangekondigd dat hij verwacht dat er vanaf dit moment voldoende gegevens in omloop zijn om de uitslag te voorspellen. Niet alleen gaan op dit tijdstip de stembureaus dicht in McCains voornaamste hoop, Pennsylvania. Ook gebeurt dat in Missouri, de staat die de afgelopen honderd jaar slechts éénmaal van de nationale uitslag afweek.

En als er om 03.00 uur nog steeds geen helder beeld bestaat, dan biedt Colorado uitkomst: de staat met een grote militaire presentie die sinds 1992 niet meer op een Democraat stemde en dat afgaande op de peilingen dit jaar serieus in overweging heeft.

6: het gokscenario na 03.00 uur

Weinig kenners vinden het waarschijnlijk, maar het kan zijn dat ook na 03.00 uur de zekerheid ontbreekt. In dat geval valt de beslissing vermoedelijk in Nevada (5 kiesmannen), om precies te zijn: in Las Vegas. Op tien minuten rijden van De Strip, de boulevard met de gokpaleizen, is het kantoor van de grootste vakbond van horecawerkers gevestigd, de Culinairy Workers, die met 60.000 leden zeer machtig in Las Vegas is.

Het pand van de bond is beschilderd met marcherende arbeiders, en al sinds januari voeren de leden actief campagne voor Obama. De gokbazen op de Strip zijn hun tegenspelers. En als de beslissing eerder op de avond niet is gevallen, wordt hier, in de nieuwe klassenstrijd tussen horecapersoneel en gokbazen, beslist wie de nieuwe president van de Verenigde Staten wordt.