Een goede Duitser

Een hoogst origineel boek, aldus André Spoor, is De eigenzinnigheid van Hammerstein (Cossee, €26,90), over een nazi-hatende Duitse generaal, geschreven door Hans M. Enzensberger. ‘Het boek is geen traditionele biografie maar het portret van een clan, van een zeer intelligente en onafhankelijke maar meestal zwijgende vader en een moeder die het pittige centrum vormde van zeven wilde, politiek geëngageerde kinderen. Enzensberger liet vele van de literaire technieken die hij in huis heeft op zijn thema los. Het boek bevat historische passages, documenten, een serie van zeven kanttekeningen, waarin de auteur zich meer permitteert dan een beroepshistoricus zou durven, vele „gesprekken met overledenen”, een enkele brief en fascinerende uitweidingen over de Sovjetspionage. Maar de centrale figuur in het boek blijft toch generaal Kurt Freiherr von Hammerstein-Equord, die van het begin af aan de nazi’s verafschuwde, Hitler een gevaar voor Duitsland achtte en op het laatste moment nog een bezoek bracht aan rijkspresident Hindenburg die hem toezegde dat hij onder geen beding de „Oostenrijkse korporaal” (lees Hitler) tot rijkskanselier zou benoemen.’