'De rechter mag niet buitenspel worden gezet'

Hardere straffen kunnen de de imperfectie van het strafrecht niet oplossen, zegt Ton Heerts (PvdA). „Je moet fouten niet goed praten, maar ze zijn wel onvermijdelijk.”

Je lost de imperfecties van het strafrecht niet op door te pleiten voor toenemende controle, hardere straffen en het oprekken van mogelijkheden om burgers aan te pakken, zegt Kamerlid Ton Heerts (PvdA). Je loopt wel het risico dat je het vertrouwen in de rechtstaat schendt. „Op een gegeven moment vinden burgers dat politie- en overheidsambtenaren te veel mogelijkheden krijgen om ze aan te pakken.” Deze waarschuwing wil hij afgeven bij het behandelen van de Justitiebegroting.

Prima dat mensen zo kritisch zijn over onterechte vrijspraak, of een onterechte veroordeling. Dat mensen streven naar een perfecte samenleving en een perfecte overheid is „op zichzelf te respecteren”, zegt Heerts. Je moet fouten niet goed praten, maar ze zijn wel onvermijdelijk, zegt hij.

Er is een tendens om het strafrecht via bestuursrechtelijke maatregelen te omzeilen. Die weg moet zeer terughoudend worden bewandeld, vindt het Kamerlid. „De rechter mag niet buitenspel worden gezet.” Hij noemt strafbeschikking en de wet Bibob als voorbeelden. Door het invoeren van de strafbeschikking kunnen in sommige gevallen straffen worden opgelegd zonder tussenkomst van de rechter. Met ‘Bibob’ kunnen gemeenten een vergunning weigeren als ze aan de integriteit van de aanvrager twijfelen. Veel maatschappelijke weerstand lijkt hier niet tegen te zijn. Er zijn natuurlijk mensen, zegt Heerts, die zeggen „neem mij maar op in een politiedatabank, neem mijn DNA maar af, ik heb toch niks te verbergen”. Aan die roep moeten politici niet te makkelijk gehoor geven: „We moeten blijven nadenken over de momenten waarop we de grenzen van het individu schenden voor het collectieve belang. We hebben in dit land verworvenheden die we moeten koesteren.”

Het Kamerlid ziet de pogingen om frustraties over imperfecte strafrechtelijke vervolging – die hij ook heeft – op te lossen door de strenge eisen van het strafrecht te omzeilen. Een verkeerde reflex, zegt hij: „Hoe repressiever de overheid wordt, hoe meer verantwoording zij moet afleggen. Je moet niet zoeken naar manieren om de burger makkelijker te raken.”

In de roep om harder te straffen ziet hij niet de oplossing, zegt Heerts. Goed samenwerkende overheidsdiensten, die zich met de bevoegdheden die ze al hebben, richten op het aanpakken en begeleiden van mensen die grenzen overschrijden en wetten overtreden, is uiteindelijk effectiever, en goedkoper.