Dagboek van een jonge terrorist

Hoe radicaliseert een mens steeds verder? Kunzru laat een linkse activist ontsporen.

En wel op zo’n serieuze toon dat My Revolutions een onontkoombaar boek is.

In 1907 verscheen The Secret Agent van Joseph Conrad, een roman die losjes is gebaseerd op een bomaanslag op het Observatorium in Greenwich, die in 1894 plaats had. Precies honderd jaar later kwam My Revolutions uit, de derde roman uit van Hari Kunzru. In dat boek pleegt een groepje linkse terroristen in 1971 een aanslag op de Post Office Tower in Londen. Ook die aanslag is ontleend aan de werkelijkheid. Daarmee houden de overeenkomsten tussen beide boeken op, maar toch krijg je de indruk dat er hier op bescheiden wijze een eeuwfeestje wordt gevierd, ook al omdat in Kunzru’s eerste roman, The Impressionist, Afrikaanse scènes voorkwamen die sterk aan Conrad deden denken.

De aanslag op de Post Office Tower is nooit door iemand opgeëist. In My Revolutions, waarvan onlangs de Nederlandse vertaling verscheen, is een van de daders een jonge linkse activist, Chris Carver. Al snel na de aanslag geeft hij zijn terroristische carrière op. Na veel omzwervingen begint hij een nieuw leven in een Engels provinciestadje, waar hij kort na zijn vijftigste verjaardag bezoek krijgt van een kennis van vroeger die een oude schuld komt inlossen. Halsoverkop vlucht Chris naar Frankrijk, en tijdens die reis denkt hij terug aan zijn radicale verleden.

De ontwikkeling die de jonge Chris doormaakt, is op geen enkele wijze verrassend. Thuis is hij ongelukkig en hij vindt onderdak bij activisten tegen kernwapens. Tijdens een Vietnamdemonstratie wordt hij gearresteerd omdat hij geweld zou hebben gebruikt. Hij wordt tot zes weken veroordeeld en als hij weer vrij komt, willen zijn oude pacifistische vrienden weinig meer van hem weten. Al gauw vindt hij onderdak bij mensen met meer extreme denkbeelden, waarna hij steeds verder radicaliseert.

Kunzru weet deze schematische ontwikkeling toch boeiend te maken, doordat hij het verhaal niet chronologisch vertelt, maar afwisselt met Chris’ belevenissen tijdens zijn latere leven en zijn vlucht naar Frankrijk. Bovendien laat hij zien, zonder dat expliciet te verwoorden, dat zo’n ontwikkeling een kwestie is van groepsdynamiek, waarbij politieke denkbeelden naar de achtergrond verdwijnen. Uiteindelijk gaat het minder om ideeën dan om mensen, en hun moeizame, maar boeiende onderlinge verhoudingen.

Het verleden van Chris wordt beschreven op een ingehouden, onderzoekende toon, wat die passages een bijna documentair karakter geeft. Soms denk je de memoires van een terrorist te lezen in plaats van een roman. Hierdoor krijgt de hoofdpersoon een zekere meerwaarde; door middel van een portret van Chris geeft het boek een beeld van de Werdegang van een linkse Elckerlijc. Het is de vraag of échte memoires van een terrorist zoiets zouden kunnen bewerkstelligen. Bij fictie weet je dat de belevenissen zijn verzonnen, zodat je je op het wezenlijke achter die belevenissen kunt concentreren. Bij daadwerkelijke memoires staan de belevenissen veel meer op zichzelf, omdat ze betrekking hebben op bepaalde gebeurtenissen in de werkelijkheid; de anekdotiek staat hier het wezenlijke eerder in de weg dan dat ze er een uitdrukking van is.

Door van zijn roman meer te maken dan zomaar een verhaal, bewijst Kunzru dat hij een goede schrijver is. Bovendien is hij een schrijver die zich ontwikkelt. In zijn eerdere romans, De poseur en Leela.exe, hanteerde hij een satirische toon die zijn proza zeer leesbaar maakte, maar tegelijkertijd de lezer op een comfortabele afstand van de beschreven gebeurtenissen hield. De toon van Mijn revoluties is een stuk serieuzer, waardoor het verhaal onontkoombaar wordt.

Tegelijkertijd krijg je de indruk dat Kunzru nog moet wennen aan zijn nieuwe toon. Zo nu en dan wordt hij sentimenteel, of doet hij gewild literair. Zo heeft de originele titel My Revolutions niet alleen betrekking op de politieke ontwikkeling van de hoofdpersoon, maar ook op andere omwentelingen die Chris maakt, zoals de rondjes die hij tijdens zijn vlucht naar Frankrijk om Parijs heen rijdt, omdat hij in zijn verdoofde geestestoestand niet van de Périphérique weet af te komen. Dat komt wat krampachtig over, en omdat bij de vertaling dergelijke connotaties verloren gaan, is de Nederlandse titel eigenlijk beter.

Mijn revoluties is een actueel boek, ook al wordt de discussie over de erfenis van de linkse jaren zeventig en tachtig momenteel overschaduwd door de financiële crisis. En omdat ook wij onze onopgeloste bomaanslagen hebben, zou het helemaal niet gek zijn als iemand eens een Nederlandse variant schreef.

Bezoek de website van Kunzru: www.harikunzru.com

Hari Kunzru: Mijn revoluties. (My Revolutions) Uit het Engels vertaald door Peter Abelsen. Podium, 317 blz. € 19,50