Topsporter met de lol van een liefhebber

Op pure wilskracht werkte Paulien van Deutekom (27) zich naar de wereldtop in het schaatsen. Ze geniet niet alleen van succes, maar ook van de zwaarste training.

Ze waren op zoek naar een trainingsmaatje bij de schaatsploeg van TVM. Olympisch kampioen Ireen Wüst en oud-wereldkampioen allround Renate Groenewold zochten drie jaar geleden naar iemand die het vrouwenteam van de commerciële ploeg wat meer body zou geven. „We stelden heel zakelijk een lijstje op met eisen waaraan ze moest voldoen: hoe past ze sociaal in de groep, welke arbeid kan ze aan”, zegt Groenewold. „Toen we klaar waren stond Paulien bovenaan.”

Paulien van Deutekom, ideale teamspeelster en sparringpartner.

Hoofdcoach Gerard Kemkers bood haar een stageplaats aan, maar calculeerde geen moment in dat de nieuwe sparringpartner op 27-jarige leeftijd zijn twee sterschaatssters zou passeren. „Ik had niet voorzien dat ze wereldkampioen kon worden”, erkent Kemkers.

Hoe snel ‘de Deut’ zich aan haar nieuwe status heeft aangepast, onderstreepte ze afgelopen weekeinde nog eens tijdens de NK afstanden in Heerenveen. In Thialf prolongeerde ze, zonder dat iemand ervan opkeek, schijnbaar achteloos haar titels op de 1.000 en 1.500 meter. Tussendoor werd ze tweede op de 3.000 meter. Geen slechte score voor een schaatsster die zes jaar geleden wilde stoppen omdat ze niet meer vooruitkwam.

Volgens Kemkers heeft ze haar opmerkelijke opmars vooral aan zichzelf te danken. „Paulien heeft al die tijd een ontzettend sterk geloof in zichzelf gehad. Van een sparringpartner werd ze iemand die nette uitslagen kon rijden, en meer dan dat. Ze heeft de omgeving die haar geboden is gebruikt om te groeien.”

Dat deed ze al eens eerder. Als jonge twintiger was Van Deutekom niet alleen ambitieus, maar kon ze onder leiding van de bikkelharde trainer Wim Nieuwenhuizen werk verzetten waar zelfs haar mannelijke collega’s van opkeken. Maar ondanks haar kracht bleef Van Deutekom steken in de middenmoot van het regionale schaatsen in Gouda.

Op advies van haar streekgenoten Ralf van der Rijst en Emiel de Jager besloot ze het nog één jaar te proberen bij Wim den Elsen, de succestrainer van het gewest Zuid-Holland die eerder schaatsers als Bob de Jong en Gianni Romme had begeleid.

Den Elsen viel vooral de gedrevenheid van zijn nieuwe pupil op. „Ze was enthousiast, paste zich snel aan en werkte keihard. Ze zal eerder te veel doen dan te weinig. Wij hebben geprobeerd haar bij te brengen dat ze leert luisteren naar haar lichaam, zodat ze op tijd rust neemt. Anders gaat ze gewoon door.”

Den Elsen ging aan de slag met haar schaatstechniek, stelde een ander trainingsprogramma op waarbij de focus meer werd gelegd op de korte afstanden. „Ze was heel erg traag. Ik zag wel uit de testen dat ze veel te weinig uit zichzelf haalde. Haar kracht lag op de 1.500 meter.” Wat Den Elsen ook opviel was haar optimisme: „Een hele beschaafde, vriendelijke vrouw. Ze zal je altijd gedag zeggen, is altijd opgewekt. Een ideale vrouw, ja.”

Toch was er ook voor Gerard Kemkers veel werk aan de winkel toen hij Van Deutekom naar TVM haalde. Dat ze in de ploeg paste, was vanaf de eerste dag duidelijk. „Ze viel heel goed in de ploeg, bij de jongens en de meiden”, zegt Kemkers. „Ze was een voltreffer. Haar grote klus lag bij het schaatstechnische. Daar zijn we stap voor stap aan gaan werken. Toen bleek ze ineens een grote motor te hebben die ze ook kon gebruiken op het ijs.”

Groenewold traint nu ruim twee jaar met Van Deutekom. De oud-wereldkampioen leerde haar niet alleen kennen om haar werklust. „Typerend voor haar is hoe hard ze kan trainen. Ze is ongelooflijk sterk. En perfectionistisch. De jongens hebben daar wel eens lol om. Ze kan een oefening soms vijf minuten voorbereiden omdat ze het perfect wil uitvoeren.”

Ook haar oud-trainer Wim den Elsen merkte al in haar vroege carrière dat Van Deutekom geen fouten bij zichzelf tolereert. „Ze maakt een fout niet twee keer. Ze reed een keer een hele slechte 1.500 meter, terwijl ze heel goed was. Ik begreep er niets van. Toen bleek dat de ronding van haar ijzers niet in orde was. Dat is daarna nooit meer gebeurd.”

Volgens Groenewold is de drang naar perfectie ook noodzakelijk voor haar ploeggenote. „Ze heeft van nature niet het talent om heel makkelijk te schaatsen. Zij moet er heel bewust mee bezig zijn. Sven Kramer stapt op het ijs en heeft het. Dat heeft Paulien niet en dat weet ze ook van zichzelf. Ze gunt zich de tijd en ze laat zich niet uit haar evenwicht brengen. Dat vind ik heel sterk bij haar.”

Van Deutekom, die sinds kort een relatie heeft met olympisch roeier Sjoerd Hamburger, werd begin dit jaar wereldkampioen allround in Berlijn. Desondanks blijft er voldoende ruimte voor verbetering in haar schaatsen, zegt Kemkers. „Wij hebben het ruwe diamantje wat kunnen polijsten. Maar het is nog steeds wat ruw. De motor groot en sterk krijgen is bij Paulien niet zo moeilijk. Haar wilskracht en haar vechtlust – no problem. Maar het overbrengen naar het ijs is soms moeilijk. Nu ook weer: het is echt de laatste paar dagen voor de NK gekomen.”

Binnen de ploeg staat ze niet alleen bekend als de opgeruimde schaatsster die altijd lacht. Groenewold is soms verbijsterd over de bende die haar ploeggenoot maakt van haar kamer. „Ze is heel slordig. Ik ben heel netjes, alles op een rijtje. Het is zó’n chaos bij haar op haar kamer, ik zou daar gek van worden.” Maar op het ijs is van die slordigheid niets te merken, zegt Den Elsen. „Ze is altijd één van de eersten op het ijs, ze volgt haar programma heel gedisciplineerd.”

De term ‘lachebekje’ die altijd valt in verband met Van Deutekom komt niet helemaal uit de lucht vallen. Kemkers: „Ze is een vrolijkerd. Ze lacht altijd, straalt altijd, ook als het minder goed gaat.” Volgens haar omgeving is dat niet gemaakt. „Het is een lange weg geweest voor Paulien”, zegt Kemkers. „Voor haar is elke dag een voorrecht.”

Ook perschef Jaap Stalenburg van TVM ziet haar vooral genieten. „Ze is een topsporter met de lol van een liefhebber.” Dat straalt volgens hem ook af op de ploeg. „We hebben best een paar schaatssters die wat zwaarder op de hand zijn”, zegt Stalenburg. „In de relatie met Renate, Ireen en Marrit [Leenstra, red.] is ze het cement tussen de stenen.”

Dat Van Deutekom zich als het sociale geweten van de ploeg kan opstellen, was Wim den Elsen destijds ook al opgevallen. „Ik zat tijdens een trainingskamp in Erfurt ’s avonds altijd in een oude schommelstoel. Aan het einde van het kamp hebben de schaatsers er één voor mij gekocht, met een kussen erin waarop alle namen stonden. Ideetje van Paulien.”

Toch heeft Van Deutekom ook een andere kant, zegt Renate Groenewold. „Zodra de wedstrijd begint, kan ze heel egoïstisch zijn. Dan gaat de knop om en is ze alleen met zichzelf bezig. Dat moet je ook hebben als topsporter.”

Ondanks haar succes blijft Van Deutekom volgens haar omgeving in staat tot relativeren. Stalenburg: „Ze werd wereldkampioen, maar je ziet bij haar nog geen spoor van arrogantie. Ze vindt het nog steeds vervelend om af te zeggen voor een interview.”