Schots district weegt leiderschap Britse premier Brown in kredietcrisis

Opnieuw tussentijdse ver-kiezingen in een Schots district. Het gaat om één zetel in het Lagerhuis, maar voor Labourleider Brown staat er meer op het spel.

Zo snel zijn niet meer zo jonge benen toelaten, rent Lindsay Roy (59) in een kille motregen van deur tot deur in het Schotse plaatsje Methil. „Goed u te zien”, roept hij naar de overwegend oudere dames, die opendoen. „Weet u al wat u gaat stemmen?”

Een meesprintende jonge medewerker van de Labour-kandidaat voor de tussentijdse verkiezing in het district Glenrothes om een zetel in het Lagerhuis zegt lachend dat Roy al een kilo of vijf is afgevallen tijdens deze campagne.

Roy, hoofd van een middelbare school, weet dat hij niet alleen hard moet hollen om zijn eigen late politieke roeping in vervulling te doen gaan. Ook de toekomst van premier Gordon Brown, Lagerhuislid voor het buurdistrict, staat op het spel. „De mensen weten dat Labour elf jaar welvaart heeft geboden”, zegt Roy hijgend. „En nu het moeilijk wordt, toont Brown moedig leiderschap.”

Verliest Labour echter, dan is Brown terug bij af. Na diverse nederlagen bij eerdere tussentijdse verkiezingen zou hij opnieuw als verliezer te boek staan. De lof voor zijn leiderschap in de financiële en economische crisis van de laatste weken zal dan snel vergeten zijn. Een politicus die geen verkiezingen wint, houdt het niet lang vol.

Het gaat erom spannen in Glenrothes. Aanvankelijk leek Labour regelrecht af te steven op een nieuwe nederlaag. De voornaamste rivaal, de Schotse Nationale Partij (SNP) lag ruim voor in de peilingen. De SNP wist in juli in Glasgow ook al verrassend een Lagerhuiszetel te bemachtigen in een voormalig Labour-bolwerk en er is de partij veel aan gelegen haar opmars voort te zetten.

Maar de financiële crisis dreigt dat scenario te verstoren. Dankzij interventies van Browns kant werden twee grote Schotse banken, HBOS en de Royal Bank of Scotland, gered. SNP-toespelingen op onafhankelijkheid klinken plotseling nogal hol, te meer omdat ook de prijs van de Schotse olie plotseling fors is gedaald. „Ik merk nu dat het aardig gelijk opgaat”, zegt een man die in het winkelcentrum van Glenrothes mensen aanspreekt voor een nieuwe peiling.

Het is op het eerste gezicht verrassend dat Labour zo ver was weggezakt in Glenrothes. De plaats, na de oorlog gebouwd voor mijnwerkers in een nieuwe grote kolenmijn, is altijd een rood bolwerk geweest. Onder het vorige Lagerhuislid, John MacDougall die onlangs overleed, genoot Labour nog een ruime meerderheid.

Glenrothes is in veel opzichten een socialistische droom uit de jaren ’60, waar planologen zich naar hartelust hebben kunnen uitleven. Er zijn brede straten aangelegd met hier en daar groepjes huizen aan pleintjes met veel groen er tussen. Na sluiting van de kolenmijn in de jaren ’60 wisten lokale bestuurders enkele elektronische bedrijven te werven die er fabrieken openden. Het is ook een zeer Schotse plaats gebleven. Niet-blanken lopen er in Glenrothes vrijwel niet over straat.

De oude garde blijft intussen op de hand van Labour. „Gordon Brown verdient steun”, zegt de 77-jarige George Wright, een voormalige mijnwerker met een verweerd gezicht. „Hij doet zijn best in moeilijke omstandigheden.” Gezeten op een bankje tegenover ‘Passion for perfume’ vult zijn vrouw Margaret aan, dat de verkiezing gaat om de vraag of Brown het vertrouwen van het publiek heeft. Het hare heeft hij zeker.

Maar de nieuwe generatie is minder politiek geïnteresseerd. „Ze zijn allemaal even waardeloos, die politici”, zegt een jonge man die in een van de fabrieken werkt en met vrouw en twee kleine kinderen stukjes geroosterde kip naar binnen werkt in het winkelcentrum. „Ik heb overwogen op de SNP te stemmen, maar daar voel ik bij nader inzien niet meer voor.” Hij wil zijn naam niet geven.

Dat er veel op het spel staat, blijkt ook uit de veelvuldige bezoekjes van prominente politici. SNP-leider Alex Salmond, die tevens een regionale Schotse minderheidsregering in Edinburgh aanvoert, heeft al elf keer acte de présence gegeven. Gordon Brown op zijn beurt heeft de traditie laten varen dat zittende premiers geen campagne voeren in tussentijdse verkiezingen. Twee keer heeft hij inmiddels zijn gezicht laten zien.

Brown verkeert in een lastige positie, meent Gaile Milne, verslaggever van de Glenrothes Gazette. „De mensen verwachten hier dat hij als Schot de Schotse belangen zal verdedigen, maar dat kan hij als Brits premier natuurlijk niet goed doen. Wat dat betreft heeft de SNP het gemakkelijker.”

De SNP hamert er bovendien op dat Gordon Brown deels verantwoordelijk is voor de problemen die de laatste maanden zijn opgedoken. Tien jaar lang was Brown immers minister van Financiën. „Als Brown niet verantwoordelijk is voor de problemen in de Britse economie, wie dan wel”, aldus SNP-kandidaat Peter Grant.

Maar is de Schotse onafhankelijkheidsdroom niet in het ongerede geraakt door de huidige financiële crisis? Grant wijst op een grote groene loods aan de horizon. „Daar heb je het Fife Energy Park, waar ze honderd grote windturbines per jaar gaan produceren, ook voor export naar het buitenland. Schotland is niet afhankelijk van banken of olie. We hebben echt talloze andere mogelijkheden.”