Goldblatt is meester in de subtiele observatie

galerie David Goldblatt, T/m 6 dec bij Galerie Paul Andriesse, A’dam. Di t/m vr 11-18u, za 14-18u. ****

Ergens op een stoffig weggetje staat een reclamebord, het soort waar normaal snacks mee worden aanbevolen. Dat is hier anders: hier biedt ene ‘Dr. Paul’ zich aan. Dr. Paul houdt er een wijde variëteit aan specialismen op na. Zo kun je bij hem terecht voor ‘penis enlargement’ en ‘control early ejaculation’, maar hij is ook goed voor ‘reduce women’s vagina and big belly’. Het zou een hilarisch beeld zijn als op de foto ernaast niet Dr. Pauls werkplek te zien was: een oude vervallen garage met een golfplaten deur. Op een derde foto zien we de omgeving van deze onorthodoxe praktijk: gare, verkrotte huizen en een trotse roze kerktoren.

Dit prachtige, vervreemdende drieluik maakt deel uit van de tentoonstelling Intersections intersected van David Goldblatt, bij Galerie Paul Andriesse in Amsterdam. Goldblatt (1930) is als fotograaf een ouwe rot: al vanaf de jaren zestig legt hij de toestand vast in Zuid-Afrika. Goldblatt is daarbij geen gretige volger van nieuws of actualiteit: hij heeft zich altijd onderscheiden door foto’s te maken die heel subtiel, via beelden van het dagelijkse leven, de sfeer in het land wisten te vangen. Om die reden vormde het afschaffen van de apartheid geen grote breuk in zijn oeuvre. Sterker nog: Goldblatts foto’s lijken er vanaf 1990 alleen maar somberder op geworden.

Dat blijkt ook uit Intersections intersected. De expositie bestaat uit twee soorten werk: ‘triptieken’, series waarin Goldblatt steeds drie verschillende visies toont op een stuk straat of landschap, en een serie die bestaat uit een combinatie van zwart-witfoto’s uit de apartheidsjaren met recente kleurenfoto’s. Die laatste reeks is voor Goldblatts doen opvallend ‘artistiek’: de foto’s lijken vooral bij elkaar te zijn gezocht op grond van woordassociaties. Bij ‘jeugd’ bijvoorbeeld, zien we twee meisjes die onbekommerd spelen op een zelf geïmproviseerde wip. Op de foto ernaast zien we een (hedendaagse) speeltuin die afgegrensd is met zware hekken – de boodschap is duidelijk, maar niet erg subtiel.

Dan is de reeks met ‘triptieken’ spannender. Goldblatt neemt hier plaatsen tot uitgangspunt die op het eerste gezicht tamelijk onbeduidend lijken. Maar door de verschillende standpunten weet hij die plaatsen, net als ‘Dr.Paul’, veelkantig en indringend te maken. Vaak is Goldblatts visie daarbij tamelijk onontkoombaar: zo is op zeker driekwart van de ‘moderne’ foto’s hek of prikkeldraad te zien. Maar Goldblatt betoont zich ook een meester in subtiele observaties. Zo zien we een kale achterbuurt, waarin plotseling een huis staat met ionische zuilen.

Goldblatt mag dan nog vaak worden aangeduid als de chroniqueur van Zuid-Afrika, deze foto’s bewijzen dat hij die kwalificatie al lang is ontstegen. Dit werk toont hoe verraderlijk donker het schijnbaar alledaagse leven kan zijn. Niet vrolijk, wel indringend.