De oorlog zit hem vooral in de muziek

Theatermakers Leopold Witte en Geert Lageveen bezochten Afghanistan.

Ze maakten de voorstelling Kamp Holland over de Nederlandse basis in Uruzgan.

Het gaat niet over het bestrijden van terrorisme en niet over het oplossen van religieuze conflicten, vindt acteur en toneelschrijver Leopold Witte. „Het gaat over jonge jongens die iets van de wereld willen zien, iets willen meemaken wat ze eigenlijk níét willen meemaken – daarin ligt de uitdaging. Kinderen zijn het nog. Ze worden dronken van drie biertjes, hebben op hun slaapkamertje posters van Mad Max aan de muur hangen.”

Donderdag gaat Kamp Holland in première, een muziektheatervoorstelling van theatergroep Orkater over Nederlandse militairen in Uruzgan. Na een try out vertellen Leopold Witte en Geert Lageveen over de voorstelling die ze samen bedachten en schreven. En waarin ze ook zelf spelen, onder regie van Gijs de Lange. Daarnaast spelen in Kamp Holland stagiaires van de toneelscholen in Amsterdam en Maastricht, en de muzikanten van het Haarlemse collectief Susies Haarlok.

Als voorbereiding op het stuk bezochten Witte en Lageveen de uitgezonden militairen ter plekke. Ze verbleven in mei twee weken embedded op de Nederlandse basis in Afghanistan. Midden in de woestijn, onder de moordende zon, het dreunende mortiervuur binnen gehoorafstand.

Witte: „We kwamen daar vlak na de dood van Mark Schouwink en Dennis van Uhm, de twee jongens van wie het voertuig op een bermbom reed. De emoties daarover drukten op het kamp. We probeerden er voorzichtig over te praten, maar anders dan acteurs, praten militairen niet graag over zichzelf. We werden met argwaan bekeken, zeker in het begin. Pas na een paar dagen, toen ze doorkregen dat we niet van de pers waren, kwamen ze los en kregen we hun verhalen te horen.”

Veel van die verhalen zijn in de voorstelling verwerkt. Ze gaan over WIA’s (Wounded in Action), KIA’s (Killed in Action), OMF’s (Opposing Militairy Forces) en OBL (Osama Bin Laden). Maar ook over de NUKUBU (Nutteloze Kut Burger), de PINO (Potentieel Interessant Neuk Object) en het ROTOTA (Ronnie Tober Tasje). „In het leger korten ze alles af”, verklaart Lageveen. Zo scheppen die jongens een eigen groepscode, maar het is ook een manier om dingen te depersonaliseren. Om zo afstand te houden van wat te verschrikkelijk is voor woorden, om niet kapot te gaan. En ja, dat werkt natuurlijk alleen als het weer met humor onderuit wordt gehaald.”

De oorlog in het stuk zit hem vooral in de muziek, vindt Lageveen. „De muzikanten staan live op het toneel. Plukken aan elektrische gitaren, laten cello’s janken en zorgen voor ritmes die in het hele lichaam nazinderen.” De theatrale kracht zit hem in de onderliggende tegenstrijdigheid van de verhalen. Witte: „Alleen al het feit dat die jongens zijn getraind om te vechten, maar worden uitgezonden om de vrede te bewaren, is een heel mooi dramatisch gegeven. Een gruwelijk gegeven ook, als je er bij stil staat. Een van die jongens zei tegen me: ‘Ik heb een heel apparaat om mensen te doden aan mijn reet hangen. Dan wil ik het een keer doen ook’.”

Toch vliegen er in de voorstelling geen kogels door de lucht, maar Tweety-knuffels: cadeautjes voor de Afghaanse kinderen, om te laten zien dat je niet alles met geweld hoeft op te lossen. „Goed bedoelde beschavingsdrang kan zichzelf ook belachelijk maken”, aldus Lageveen.

Politieke standpunten, vóór of tegen de Nederlandse deelname aan de NAVO-vredesmissie, wil de voorstelling Kamp Holland niet uitdragen. Witte: „Wij laten mensen zien, in al hun bruisende, al te menselijke tegenstrijdigheden. De naïviteit, die sprankelende drang naar het grote avontuur van die jongens ontroerde mij het nog meest. Maar misschien komt dat omdat ik vader ben en ik wist: die ene daar, dat had ook míjn zoon kunnen zijn.”

Kamp Holland, door Orkater i.s.m. Susies Haarlok. Première donderdag. Kijk op orkater.nl. Tijdens hun verblijf in Kamp Holland hielden Leopold Witte en Geert Lageveen een weblog bij voor de Volkskrant. Binnenkort verschijnt Tragische helden, een dagboek van twee acteurs in Kamp Holland, waarin o.a. het weblog is opgenomen.