De boel onderschijten en weer doorvliegen

De kredietcrisis is ook in Nederland realiteit.

Dat ontdekten twee verslaggevers van nrc.next, die op straat vijftig Nederlanders ondervroegen.

‘Amerikaanse toestanden’ in Nederland door de kredietcrisis? Ondenkbaar, of op zijn minst onwaarschijnlijk, zo leek het tot voor kort.

Maar Nederlanders met een spaarrekening in IJsland weten inmiddels beter. De Nederlandse regering moest al een buffer van twintig miljard euro creëren om banken en verzekeraars overeind te houden, een regeling waar ING en Aegon al gebruik van maakten. Fortis en ABN Amro werden genationaliseerd. Veel aandeelhouders zijn gedupeerd, en ook provincies en gemeenten verloren geld. Tegelijkertijd gaat voor veel Nederlanders het leven gewoon door – crisis of geen crisis.

Twee verslaggevers van nrc.next trokken er afgelopen donderdag op uit om de stemming te peilen. In totaal legden ze vijftig willekeurige voorbijgangers een korte vragenlijst voor. Niet om het nationale gemoed in wetenschappelijk verantwoorde statistieken te kunnen vangen. Wel om eens te kijken wat er zoal leeft op straat. De ene verslaggever ging naar een gemeente in de Randstad en de andere naar een provincieplaats: Amsterdam en Zutphen.

Vijfentwintig Amsterdammers en vijfentwintig Zutphenaren bereid vinden om een vragenlijstje over de kredietcrisis af te werken, dat kostte iedere verslaggever een hele werkdag. De openingszin is cruciaal: „Heeft u misschien een momentje – het gaat níét om een abonnement.”

De verslaggever in Amsterdam beproefde haar geluk (buitenlandse toeristen zorgvuldig ontwijkend) op de Dam en in de Kalverstraat bij winkels als De Slegte, H&M en een broodjeszaak. Haar collega bedacht dat de ochtendmarkt in het centrum van Zutphen de drukste locatie was.

Eenmaal over de streep had een aantal voorbijgangers wel een kwartiertje over voor wat crisisbespiegeling. Hun opvattingen zijn geciteerd in dit artikel.

Wat zijn de conclusies van een dagje peilen?

Om te beginnen is de kredietcrisis realiteit geworden. Bijna eenderde van de ondervraagden zei directe financiële gevolgen te hebben ondervonden.

Drie mensen bleken tot de groep van 120.000 Nederlanders te behoren, die spaargeld bij de failliete IJslandse bank Icesave hadden ondergebracht. Ze weten niet zeker of en zo ja, wanneer ze hun geld terugkrijgen. Veel mensen kennen weer anderen die gedupeerd zijn.

Heerst er ook een crisissfeer? Nee. Nederlanders, in oost en west, tonen zich graag een nuchter volk. Ongeveer de helft van de ondervraagden zei ‘een beetje bezorgd’ te zijn, de anderen haalden hun schouders op en zeiden helemaal niet bezorgd te zijn.

Ze zagen ook geen reden hun financiën veiliger te stellen of het wat rustiger aan te gaan doen. Velen zeggen: we leven al zuinig. Mocht de kredietcrisis voelbaar worden, dan maar wat minder luxe en wat meer Lidl.

Een meerderheid rekent op een paar magere jaren en zou het ook niet erg vinden om wat in te moeten leveren. Als er dan maar wel wat wordt gedaan aan de ‘graaicultuur’ in de financiële sector en aan de schijnbaar onbegrensde mogelijkheden om op krediet te leven.

‘Bezinning’, dat was een woord dat vaker terug kwam in de antwoorden. Sommigen zien de kredietcrisis juist als kans om tot een eerlijker, transparanter en gematigder economisch systeem te komen – zelfs tot een nieuwe wereldorde. De crisis als catharsis.

Reageerden de Amsterdammers en Zutphenaren nog verschillend? Niet significant, en waar wel, is een statistisch korreltje zout op zijn plaats. Onder de Zutphense ondervraagden bevonden zich meer benadeelden dan in Amsterdam (11 tegen 4). De schuld legden de Amsterdammers vaker bij de internationale bankensector (11 tegen 3), de Zutphenaren vaker bij het hele financiële wereldsysteem (16 tegen 4).

Verder waren de Amsterdammers wat positiever over het verdere verloop en de aanpak van de crisis. Ze denken twee keer zo vaak (12 tegen 6) dat de crisis binnenkort wel overwaait. Minister Bos (PvdA, Financiën) ligt in Zutphen niet zo goed.

Wat vooral naar voren kwam is dat de meerderheid van de ondervraagden uit beide steden inmiddels de buik vol heeft van die ingewikkelde, tumultueuze kredietcrisis waar dé media a) veel te veel en b) niet altijd even koel en helder over berichten.

Zoals een moeder op de fiets voor crèche KoetjeBoe in Zutphen zei: „Het is niet echt mijn ding. Wie het bedacht heeft, mag het ook oplossen.”

1) Hoe voelt u zich bij de kredietcrisis?

onbezorgd: 23

een beetje ongerust: 24

bezorgd: 3

gedeprimeerd: 0

Totaal: 50

„Ik ben toch wel een beetje ongerust. Het komt steeds dichterbij, zeker voor ons in de luxe branche. Dat is natuurlijk het eerste waar mensen op bezuinigen.”

Jerry Teunissen (27), filiaalmanager, Amsterdam

2) Bent u bang om uw baan te verliezen?

Nee: 26

Een beetje: 2

Jazeker: 0

Niet van toepassing (werkloos/student/gepensioneerd/zelfstandig): 22

„Ik werk in de oliesector. Wij onderzoeken hoe je moeilijk winbare olie kunt winnen. Dat wordt alleen maar drukker de komende jaren.”

Paul Muys (29), laborant, Zutphen

3) Bent u persoonlijk financieel benadeeld door de crisis?

Ja: 15

Nee: 35

„Voor zover ik weet niet. Ik heb een huis gekocht met een gedeeltelijke beleggingshypotheek. Ik heb geen idee hoe het daarmee staat.”

Dennis Siebers (29), restaurantmanager, Zutphen

„Banken zijn voorzichtig geworden. Vorige week had ik brand in mijn zaak. Dat is gelukkig goed afgelopen zonder veel schade. Als je als ondernemer nu plotseling 50.000 of 100.000 euro krediet nodig hebt, moet je op je knieën bij de bank.”

Wim de Vries (69), marktkoopman, Zutphen

„Wij hadden spaargeld voor de studie van de kinderen, nu 7 en 9 jaar. Opgespaard vanaf hun geboorte, we dachten dat is dichtgetimmerd. Toen hebben we het in IJsland ondergebracht bij Icesave. We hebben het nog proberen terug te halen, maar de website van Icesave lag al plat. Ik weet niet eens hoeveel het was. Ik hoop dat we het nog terugkrijgen.”

Marie-Thèrese Haccou (41), styliste, Zutphen

4) Kent u iemand anders die door de crisis is benadeeld?

Ja: 22

Nee: 28

„Een kennis van een kennis heeft zelfmoord gepleegd. Hij had aandelen die kelderden en kwam in de problemen. Een man van 43 jaar met twee kinderen.”

Diny Hofstee (83), gepensioneerd, Zutphen

5) Is de crisis van invloed op uw koopgedrag?

Ja: 4

Nee: 46

„We leven in te veel weelde. Mijn achterkleinkind van tien kreeg pas nog een paar laarzen. Maar ze vond ze niet mooi. Een paar dagen later was ze jarig en kreeg ze wéér een paar laarzen. Waar moet dat heen?”

Diny Hofstee (83), gepensioneerd, Zutphen

„We willen wel een nieuw huis kopen, maar dan moet eerst ons oude huis verkocht. Het staat te koop, maar niemand reageert. Iedereen wacht op... ja, op wat? Tot de boel instort?”

Amy Tijssen (36), medewerker jeugdbescherming, Zutphen

6) Gaat u door de crisis minder uit?

Ja: 0

Nee: 50

7) Heeft u financiële maatregelen getroffen, zoals spaargelden verspreid of aandelen verkocht?

Ja: 4

Nee: 46

„Ik vertrouw mijn bank wel. Voordat dit alles begon heb ik ook overwogen mijn geld bij Icesave te zetten, maar ik heb er goed naar gekeken en er gelukkig vanaf gezien.”

Paul Brands (38), webdeveloper, Amsterdam

„Ik heb mijn geld verdeeld over twee banken. Ik zat bij Fortis en na het nieuws over die bank ben ik naar ING gegaan. Maar of dat een goede zet is, weet ik niet.”

Marjanne Riemer (58), interim-manager, Amsterdam

8) Bent u door de crisis anders tegen dingen gaan aankijken?

Ja: 27

Nee: 23

„Ik zie het als een gezonde en goede ontwikkeling. Mensen mogen wel wat bewuster gaan leven. Het is niet vanzelfsprekend, al dat winstbejag.”

Bert Bovenkerk (63), gepensioneerd, Zutphen

„Ik ben wel anders gaan denken over Amerika. Nog slechter. Pompen ze 700 miljard dollar in de economie; waar willen ze dat geld vandaan halen? Amerika is failliet en nog denken ze dat ze wereldleider zijn.”

Paul Muys (29), laborant, Zutphen

9) Wat is het eerste waar u indien nodig op zou bezuinigen?

Grote uitgaven (auto, bank etcetera): 11

Luxe-uitgaven: 31

Boodschappen: 2

Iets anders: 6

10) Wie is verantwoordelijk voor de kredietcrisis?

De Amerikaanse president Bush: 3

De internationale bankwereld: 8

Het financiële wereldsysteem: 20

Iets anders: 19

„Het is het goochelen met financiële producten, de handel in niet-bestaand geld en de perverterende werking van extreme bonussen voor bestuurders – dat moet anders.”

Lies Goessens (53), zelfstandig organisatieadviseur, Zutphen

„De mentale beperkingen van de mens.”

Ineke van Heemstra (58), psycholoog, Amsterdam

„Het is de mensheid op zich. Het is nooit genoeg. Altijd maar hebben, hebben, hebben. Zeker die grote mannen die miljoenen verdienen, terwijl het bedrijf kapot gaat. Ik noem dat het ‘albatrosmanagement’: komen aanvliegen, de boel onderschijten en weer doorvliegen.”

Henk Visser (52), ambtenaar, Zutphen

11) Bent u gerustgesteld door de genomen maatregelen van de overheid?

Ja: 21

Nee: 29

„De overheid kan mij niet geruststellen, die kleedt me al bijna zeventig jaar uit. Ik zeg altijd ‘stemmen, dat is je eigen dieven uitkiezen’.

Wim de Vries (69), marktkoopman, Zutphen

„Ik vind dat Bos het goed doet. Ik ben positief verrast, ook door de goede samenwerking tussen Europese landen in tijden dat het nodig is.”

Lonneke de Kort (37), directeur van een schoenenzaak, Amsterdam

„Bos doet het fantastisch.”

Marie-Therèse Haccou (41), styliste, Zutphen

„Dit is wel heel slim van die gasten (de regering, red.), die doen net als ik: azen op goedkope aandelen. En Wouter Bos houdt zo ook een vinger in de pap bij banken om de hoge salarissen te beknotten.”

Beeldend kunstenares (33), Amsterdam

„De maatregelen zijn leuk voor de mensen die erin geloven. Geen enkele overheid kan zulke malaise voorkomen. Dat is een utopie.”

Bert Bovenkerk (63), gepensioneerd, Zutphen

12) Hoe berichten de media over de kredietcrisis?

Genuanceerd: 12

Ingewikkeld: 7

Ongenuanceerd tot sensationeel: 16

Te veel: 15

„Je ziet steeds dezelfde mensen in dezelfde programma’s, omdat ze lekker vlot praten. Ik hoor en zie weinig mensen die echt overzicht hebben.”

Ron Hoogerdijk (52), leraar, Zutphen

„Ik vind het veel. Het hoeft niet elke dag op alle voorpagina’s. Als alles achter gesloten deuren zou blijven, zou iedereen rustiger reageren.”

Tim Budde (23), verkoper, Amsterdam

„Het wordt allemaal een beetje opgeklopt. Op RTL7 proberen ze CNN na te doen – nou dat lukt niet echt.”

Paul Muys (29), laborant, Zutphen

13) Hoe gaat de kredietcrisis verder verlopen?

Die waait binnenkort wel over: 18

We gaan een paar zware jaren tegemoet: 31

Het zal een herhaling worden van de grote crisis van 1929: 1

„Veel mensen beseffen nog niet hoe erg de crisis is en hoe erg het gaat worden – of ze willen het niet weten. Wij zagen het een half jaar geleden al aankomen. Haal je geld van de bank, zei ik tegen mijn opa, een kunstschilder met bakken geld. Van mij mag het hele systeem instorten. We hebben een flinke dip nodig om er samen weer uit te komen.”

Dennis Krohne (23), werkzoekende, Zutphen

„Voor verschillende branches, zoals kleine ondernemers wordt het een pittig jaartje. En kroegen, die hebben het al zwaar door het rookverbod, maar met de crisis wordt het nog moeilijker.”

Jerry Teunissen (27), filiaalmanager, Amsterdam

„Ik ben zo bang dat ze Obama doodschieten. Dat ze door de kredietcrisis het hoofd niet koel houden en iemand hem vermoordt omdat hij zwart is, echt waar.”

Marie-Thèrese Haccou (41), styliste, Zutphen

14) Wat is de oplossing?

Geen idee: 20

Iets anders: 30

„Als ik dat wist, was ik nu rijk.”

Lies Goessens (53), zelfstandig organisatieadviseur, Zutphen

„Het is niet echt mijn ding. Wie het bedacht heeft, mag het ook oplossen.”

Amy Tijssen (36), medewerker jeugdbescherming, Zutphen

„Pim Fortuyn doodschieten, dat hadden ze niet moeten doen. Die had ook niet de oplossing, maar dan was de boel wel opgeschud.”

Wim de Vries (69), marktkoopman, Zutphen

„De mondialisering werkt niet. We moeten terug naar een economie van substantiële regio’s. Minder lange transportlijnen, meer zelfvoorziening. De wereld zou zo groot moeten zijn als je als individu kunt omvatten. In algemene zin: een beetje normaler leven.”

Bert Bovenkerk (63), gepensioneerd, Zutphen

„Het communisme. Nee, grapje.”

Ron Hoogerdijk (52), leraar, Zutphen

„Terug naar de landbouw. Ja, serieus.”

Mamadou Diallo (18), scholier, Zutphen

Ondervraagden

Geslacht:

Man: 27

Vrouw: 23

Leeftijd:

18-24: 7

25-34: 12

35-44: 11

45-54: 5

55-64: 7

65 en ouder: 8

Herkomst:

Zutphen: 25

Amsterdam: 25